كمك كنم ، در حقيقت بهاى چيزى را كه از او گرفتهام ، دادهام ؛ زيرا ، آبروى خود را نزد من ريخته است » . « 1 »
* * * در ششمين آيه ، ضمن اشاره به مجازات شديد بخيلان ، مىفرمايد : « اما كسى كه « بخل » ورزيده و از اين راه ، بى نيازى طلبد و پاداش نيك ( الهى ) را تكذيب كند ، ما او را در مسير دشوارى قرار مىدهيم و آن هنگام كه ( در جهنم ) سقوط مىكند ، ديگر اموال او به حالش سودى نخواهد داشت ؛ وَ امَّا مَنْ بَخِلَ وَ اسْتَغْنى * وَ كَذَّبَ بِالْحُسْنى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرى - وَ مَا يُغْنِى عَنْهُ مَالُهُ اذْا تَرَدّى » . « 2 »
از اين تعبير به خوبى روشن مىشود :
اولًا « بخل » سبب بى نيازى و ثروت نمىشود ؛ بلكه پيمودن اين راه ، كار را در دنيا و آخرت بر انسان مشكل مىكند ( توجّه داشته باشيد كه واژهء « العسرى » در آيه مطلق است و هرگونه مشكلى را در دنيا و آخرت شامل مىشود ) .
ثانياً ، به فرض كه از اين راه ثروت عظيمى بياندوزد و آن را در آخرت با خود ببرد ، در آن هنگام كه در جهنم سقوط مىكند ، چه سودى به حال او خواهد داشت .
در تفسير « يُسْر » كه نقطهء مقابل « عُسْر » است ، مفسران بزرگ ، احتمالات زيادى دادهاند كه نقطهء مقابل اين احتمالات ، در مورد « عُسْر » نيز صادق است . نخست اين كه منظور از آن زمينههاى توفيق و آسان شدن راه اطاعت خداست - در برابر واژهء « عُسْر » كه دربارهء سلب توفيق و پيچيدگى راه طاعت است - بعضى آن را به معنى راه آسان زندگى و بعضى ، راه بهشت و پاداشهاى بزرگ الهى و بعضى ديگر به معنى امدادهاى غيبى و مانند آن شمردهاند ؛ ولى همان گونه كه در بالا اشاره شد ، « عسر » - و همچنين يسر مفهوم وسيع و گستردهاى دارد كه تمام امورى را كه مربوط به دنيا و آخرت است ، شامل مىشود .
* * *
هامش
( 1 ) - وسائل الشيعه ، جلد 6 ، صفحهء 318 .
( 2 ) - الليل ، 8 تا 11 .