مفسران علاوه بر « بخل » در اموال ، « بخل » در علم و دانش و مانند آن را نيز شامل مىشود .
در اين كه به چه صورت طوقى به گردن آنها مىافتد ، بايد گفت : مطابق بعضى از روايات ، آن اموال به صورت طوق آتشين در مىآيد . چنان كه تفسير عيّاشى از امام باقر عليه السلام نقل مىكند : « هر كس زكات مال خود را نپردازد ، خدا آن را به صورت اژدهايى از آتش مبدّل مىكند و به گردن او مىافكند و پيوسته او را مىگزد ( و به او گفته مىشود ، همان گونه كه در دنيا اين اموال را هرگز از خود دور نمىكردى ، اكنون آنها را بردار و به گردن بيفكن ) » . « 1 »
از تعبير بالا به خوبى روشن مىشود كه تعبير به « طوق » در واقع تجسّمى از اعمال آنها در دنياست ؛ زيرا « طوق » چيزى است كه از انسان دور نمىشود . به هر حال ، تعبيرات مختلف آيه ، همه حكايت از زشتى « بخل » و خوبى « انفاق » در راه خدا و « سخاوت » در اموال و مواهب خداداد مىكند .
قابل توجه اين كه ، اموال « بخيلان » نه تنها در قيامت ، طوقى بر گردن آنها مىشود ، بلكه در دنيا نيز هميشه بايد بار سنگين حفظ و نگهدارى و محاسبهء آن را بر گردن نهند و سپس آن را رها ساخته و به سراى ديگر براى پاسخ گويى بشتابند .
* * * در پنجمين آيه ، خداوند بخيلانى را كه نه تنها خود بخيلند ، بلكه ديگران را نيز به « بخل » دعوت مىكنند ، مورد نكوهش قرار داده است ؛ زيرا آنها به عنوان مصداق روشنى از « مختال فخور « 2 » » معرفى گرديدهاند و در چندين آيه از قرآن مجيد تصريح شده است كه خداوند « مختال فخور » را دوست ندارد . خداوند در مورد اين گروه مىفرمايد : « مختال فخور ، همان كسانى هستند كه « بخل » مىورزند و مردم را نيز دعوت به « بخل » مىنمايند و هر كس از اين فرمان روى گردان شود ( به خدا زيانى نمىرساند ) ؛ زيرا
هامش
( 1 ) - تفسير برهان ، جلد 1 ، صفحهء 327 . تفسير عياشى ، جلد 1 ، صفحهء 207 .
( 2 ) - مختال فخور : متكبر فخر فروش .