مىكنند ، نه اسراف دارند و نه سختگيرى ؛ بلكه در ميان اين دو ، حد اعتدالى دارند ؛ وَالَّذينَ اذا انْفَقُوا لَم يُسْرِفُوا وَ لَم يَقْتُرُوا وَ كَانَ بَينَ ذَلِكَ قَواماً » . « 1 »
« يقتروا » از مادهء « قَتْر » ( بر وزن صبر ) به معنى ( تنگ گرفتن ) است كه نقطهء مقابل اسراف مىباشد و گاه « اسراف » و « اقتار » را در مقابل يكديگر قرار مىدهند . يكى آن است كه بيش از حد لازم و ديگرى آن است كه كمتر از مقدار لازم انفاق كنند
در واقع « قتر » و « اقتار » مراحل ضعيف « بخل » است ؛ زيرا حدّ اقل چيزى انفاق مىشود ، هر چند كمتر از مقدار شايسته باشد ؛ در حالى كه در مراحل شديدتر « بخل » هيچ گونه انفاقى در كار نيست . با اين حال ، خداوند بندگان ويژه خود را از اين صفت نيز پاك و مبرّا مىداند .
بسيارى از مفسّرين « اقتار » را به معنى « بخل » يا « شحّ » و مانند آن تفسير كردهاند و در روايتى كه در تفسير « على بن ابراهيم » از امام صادق عليه السلام نقل شده « لم يقتروا » به معنى « لَم يَبْخَلُوا في حَقِّ اللّهِ عَزّ وَجَلّ » تفسير شده است « 2 » .
در بعضى از تفاسير آمده است كه يكى از خلفا مىخواست دخترش را به يكى از امراى دولتش بدهد . هنگامى كه از داماد سؤال كرد : مقدار هزينهء عروسى را چه اندازه در نظر گرفتهاى ؟ در پاسخ در تعبير جالبى گفت : « الحَسَنَةُ بَينَ السَّيِئَتَينِ » ؛ « 3 » سپس آيهء گذشته را تلاوت كرد . « 4 »
در دهمين و آخرين آيهء مورد بحث ، خداوند خطاب به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىفرمايد :
« به آنها ( مشركان ) بگو ، اگر شما مالك خزائن رحمت پروردگار من بوديد ، به يقين ( به خاطر بخل و تنگ نظرى ) امساك مىكرديد . مبادا انفاق كردن مايهء فقر و تنگدستى شما شود ؛ قُل لَوْ انْتُمْ تَمْلِكُون خَزائِنَ رَحمَةِ رَبّي اذاً لَامْسَكْتُم خَشْيَةَ الْانفاقِ » . « 5 »
در پايان آيه مىفرمايد : « انسان ، موجود بخيلى است ؛ كَانَ الانسانُ قَتوراً » . در اينجا
هامش
( 1 ) - فرقان ، 67 .
( 2 ) - تفسير على بن ابراهيم . جلد 2 ، صفحهء 117 .
( 3 ) - كار خوبى كه در ميان دو كار بد قرار دارد .
( 4 ) - تفسير الجامع الاحكام القرآن ، قرطبى ، جلد 7 ، صفحهء 4789 .
( 5 ) - اسراء ، 100 .