محروم سازد ؟ بر همين اساس دست به توجيهات زيادى زدهاند كه بسيارى از آنها مشتمل بر تكلّف است .
پاسخ اين سؤال با بررسى آيات ديگر قرآن روشن مىشود ؛ زيرا ، پارهاى از اعمال انسانها مانند تكبّر در برابر حق و لجاجت و تعصّب شديد ، به صورت حجاب و پردهء تاريكى بر قلب انسان مىافتد و او را از مشاهدهء جمال زيباى حق باز مىدارد . در واقع اعمال و صفات زشت خود آنهاست كه « حجاب » آنها مىشود و اگر « حجاب افكنى » به خداوند نسبت داده شده ، به خاطر اين است كه خداوند ، اين اثر را در اين گونه اعمال و صفات آفريده است و يا به تعبير ديگر ، يكى از مجازات طبيعى كسانى كه داراى اين صفات و اعمالند ، انصراف از آيات الهى است .
قابل توجه اين كه : در پايان آيه ، باز تأكيد مىكند كه علت منصرف ساختن آنها از آيات الهى ، همان اصرارشان بر تكذيب و غفلت و بى خبريشان از نشانههاى خداست .
در هفتمين آيه ، به دنبال آيات قبل از آن كه سخن از لجاجت فرعونيان در برابر آيات الهى و بلاهاى مختلفى است كه به عنوان بيدار باش بر آن قوم نازل شد و به دعاى « موسى بن عمران » بر طرف گرديد ، مىفرمايد : « ( هنگامى كه نه معجزات الهى در آنها اثر گذاشت و نه بلاهاى هشدار دهنده ) سرانجام ما از آنها انتقام گرفتيم و آنها را در دريا غرق نموديم ؛ زيرا ، آنها آيات ما را تكذيب كردند و از آن غافل شدند ؛ فَانْتَقَمْنَا مِنْهُم فَاغْرَقْنَاهُمْ فِى اليَمِّ بِانَّهُم كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَ كَانُوا عَنْهَا غَافِلينَ » . « 1 »
همان گونه كه از آيه استفاده مىشود ، سرچشمهء بدبختى و هلاكت قوم فرعون ، تكذيب آيات الهى و « غفلت » بود .
ممكن است « غفلت » سرچشمهء تكذيب باشد ؛ بنابراين ريشهء اصلى ، همان « غفلت و بى خبرى » بوده است و يا اين كه بعضى از آيات را تكذيب كردند و بعضى را به فراموشى و « غفلت » سپردند كه در اين صورت هر كدام ، عامل مستقلى محسوب مىشوند .
بعضى از مفسران ضمير « عنها » را به نقمت و عذاب الهى باز گرداندهاند كه در اين
هامش
( 1 ) - اعراف ، 136 .