2 - آثار و پيامدهاى توكّل
از آنجا كه متوكّلان كار خود را به خدا واگذار مىكنند ، همان خداوندى كه قادر بر همه چيز و آگاه از همه چيز است ، خداوندى كه همهء مشكلات براى او سهل و آسان است ، نخستين اثر مثبتى كه در آنها به وجود مىآيد مسئلهء اعتماد به نفس و ايستادگى و مقاومت در برابر مشكلات است .
اگر كسى خود را در ميدانى در برابر دشمن تنها ببيند هر قدر نيرومند و قوى باشد به زودى روحيّهء خود و اعتماد به نفس را از دست مىدهد ، ولى اگر احساس كند لشكر نيرومندى پشت سر اوست احساس توانايى و قدرت مىكند ، هر چند خودش ضعيف باشد .
در احاديث اسلامى نيز به اين معنى اشاره شده است ، در حديث حرز مانندى از امير مؤمنان على عليه السلام مىخوانيم : « كَيْفَ اخَافُ وَ انْتَ امَلِى وَ كَيْفَ اضَامُ وَ انْتَ مُتَّكَلِى ؛ چگونه بترسم در حالى كه تو اميد منى ، و چگونه مقهور شوم در حالى كه تو تكيهگاه من مىباشى » ! « 1 »
در حديث ديگرى از امام باقر عليه السلام آمده است : « مَنْ تَوَكَّلَ عَلَى اللَّهِ لَايُغْلَبُ ، وَ مَنْ اعْتَصَمَ بِاللَّهِ لَايُهْزَمُ ؛ كسى كه بر خدا توكّل كند مغلوب نمىشود ، و كسى كه به دامن لطفش چنگ زند شكست نمىخورد » ! « 2 »
آرى كسى كه بر خدا توكّل نمايد احساس غنا و بى نيازى و عزّت مىكند همان گونه كه در احاديث گذشته از امام صادق عليه السلام خوانديم : « انَّ الْغِنَى وَ الْعِزَّ يَجُولَانِ فَاذَا ظَفَرَا بِمَوْضِعِ التَّوَكُّلِ اوْطَنَا ؛ غنا و عزّت پيوسته در حركتند ، هنگامى كه به محلّ توكّل برسند آنجا را وطن خويش قرار مىدهند » ! « 3 »
افزون بر اينها توكّل ، بسيارى از صفات زشت و رذيله را مانند حرص ، حسد ، دنياپرستى ، بخل و تنگنظرى را از انسان دور مىسازد ، چرا كه وقتى تكيهگاه انسان
هامش
( 1 ) - بحار الانوار ، جلد 91 ، صفحهء 229 .
( 2 ) - ميزان الحكمه ، جلد 4 ، صفحهء 3659 ، حديث 22547 .
( 3 ) - بحار الانوار ، جلد 68 ، صفحهء 126 .