آرى توكّل بر خداست كه آتشها را به گلستان مبدّل مىكند ، توكّلى همچون توكّل ابراهيم كه حتّى از دست زدن به دامان جبرئيل احساس دورى از خدا مىكند و معتقد است بايد آب را از سرچشمه گرفت تا صافتر و زلالتر باشد !
4 - امام صادق عليه السلام در تعبير ديگرى مىفرمايد : « انَّ الْغِنَى وَ الْعِزَّ يَجُولَانِ فَاذَا ظَفَرَا بِمَوْضِعِ التَّوَكُّلِ اوْطَنَاهُ ؛ توانگرى و عزّت پيوسته در حركتند هنگامى كه به محلّ توكّل برسند آنجا را وطن خود انتخاب مىكنند » . « 1 »
يعنى قلبى كه كانون توكّل بر خداست هم احساس بى نيازى از ما سوى اللَّه مىكند و هم احساس عزت و قدرت ، چرا كه تكيه بر قدرتى كرده كه بالاتر از همه چيز است ، تكيهگاهى بى نياز از همه كس و همه چيز و قدرتى شكست ناپذير .
5 - در حديث ديگرى همين معنى با تعبير لطيف ديگر از امام باقر عليه السلام نقل شده است ، فرمود : « مَنْ تَوَكَّلَ عَلَى اللَّهِ لَايُغْلَبُ وَ مَنْ اعْتَصَمَ بِاللَّهِ لَايُهْزَمُ ؛ هر كسى كه توكّل بر خدا كند مغلوب نمىشود و كسى كه به دامن لطف خداوند چنگ بزند شكست نمىخورد » . « 2 »
6 - در حديث ديگرى از امام علىّ بن ابى طالب عليه السلام آمده است كه فرمود : « مَنْ تَوَكَّلَ عَلَى اللَّهِ ذَلَّتْ لَهُ الصِّعَابُ وَ تَسَهَّلَتْ عَلَيْهِ الْاسْبَابُ ؛ كسى كه بر خدا توكّل كند مشكلات در برابر او خاضع ، و اسباب براى او سهل و آسان مىگردد » . « 3 »
چگونه چنين چيزى نباشد در حالى كه « مسبّب الاسباب » ذات پاك خداست و همه چيز سر بر فرمان او دارد .
7 - در حديث ديگرى از همان حضرت به اين نكته اشاره شده است كه توكّل نه تنها در عوامل برونى اثر مىگذارد كه در درون انسان نيز مؤثّر است و او را از چنگال وسوسهها و شبهات نجات مىدهد ، فرمود : « مَنْ تَوَكَّلَ عَلَى اللَّهِ اضَائَتْ لَهُ الشُّبَهَاتُ ؛ كسى كه توكّل بر خدا كند شبهات براى او روشن مىشود » . « 4 »
8 - باز از همان بزرگوار خطاب به همهء مردم چنين نقل شده : « يَا ايُّهَا النَّاسُ تَوَكَّلُوا
هامش
( 1 ) - اصول كافى ، جلد 2 ، صفحهء 65 .
( 2 ) - ميزان الحكمه ، جلد 4 ، حديث 22547 .
( 3 ) - غررالحكم ، حديث 9028 .
( 4 ) - همان مدرك ، حديث 8985 .