دارد و افراد عافيت طلب حاضر به استقبال اين امور نيستند ، به همين دليل آنچه را دارند سخت مىچسبند ، و از آن جدا نمىشوند .
* * *
3 - تعصّب مذموم و ممدوح
« تعصّب » و « حميّت » و « تقليد » سه مفهوم نزديك به هم هستند كه شاخهء مذموم و شاخهء ممدوح دارند هرچند غالباً واژهء تعصّب در بخش مذموم به كار مىرود .
به طور كلّى اگر وابستگى انسان به امور نادرست و غير منطقى باشد تعصّب مذموم است ، و اين همان چيزى است كه در قرآن مجيد از آن به عنوان « تعصّب جاهليّت » ياد شده است ، و اگر وابستگى به امور مثبت و مفيد و سازنده و از روى علم و آگاهى باشد تعصّب مثبت و ممدوح است .
امام امير مؤمنان به هر دو قسمت در خطبهء قاصعه از نهج البلاغه اشاره مىفرمايد :
در يك جا مىگويد : « فَاطْفِئُوا مَا كَمَنَ فِى قُلُوبِكُمْ مِنْ نِيرَانِ الْعَصَبِيَّةِ ، وَ احْقَادِ الْجَاهِلِيَّةِ ، فَانَّمَا تِلْكَ الْحَمِيَّةُ تَكُونُ فِى الْمُسْلِمِ مِنْ خَطَرَاتِ الشَّيْطَانِ وَ نَخَوَاتِهِ وَ نَزَغَاتِهِ وَ نَفَثَاتِهِ ؛ شرارههاى تعصّب و كينههاى جاهليّت را كه در قلب شما پنهان شده است ، خاموش سازيد كه اين نخوت و تعصّب ناروا در مسلمان از القائات و خودخواهىها و فساد و وسوسههاى شيطان است » . « 1 »
و در همين خطبه كه اساس آن بركوبيدن كبر و غرور و تعصّب و لجاجت است در جاى ديگرى مىفرمايد : « فَانْ كَانَ لَابُدَّ مِنَ الْعَصَبِيَّةِ فَلْيَكُنْ تَعَصُّبُكُمْ لِمَكَارِمِ الْخِصَالِ ، وَ مَحَامِدِ الْافْعَالِ ، وَ مَحَاسِنِ الْامُورِ الَّتِى تَفَاضَلَتْ فِيهَا الُمجَدَاءُ وَ النُّجَدَاءُ مِنْ بُيُوتَاتِ الْعَرَبِ . . . فَتَعَصَّبُوا لِخِلَالِ الْحَمْدِ ، مِنَ الْحِفْظِ لِلْجِوَارِ ، وَ الْوَفَاءِ بِالذِّمَامِ ، وَ الطَّاعَةِ لِلْبِرِّ ، وَ الْمَعْصِيَةِ لِلْكِبْرِ ، وَ الْاخْذِ بِالْفَضْلِ ، وَ الْكَفِّ عَنِ الْبَغْىِ . . . ؛ اگر قرار است تعصّبى در كار باشد ، تعصّب خود را در اخلاق پسنديده ، افعال نيكو ، كارهاى خوب ، و اعمال و امورى كه افراد
هامش
( 1 ) - نهج البلاغه ، خطبهء 192 از بند 22 تا 23 .