پيامبر صلى الله عليه و آله و قسمتى نيز به صورت يك قانون كلّى مطرح شده بود مىتوان چنين نتيجه گرفت كه طول امل و آرزوهاى دراز از خطرناكترين دشمنان سعادت بشر است كه نه تنها افراد ، بلكه اقوام و ملّتها را در كام مرگ و بدبختى فرومىبرد .
* * *
طول امل در روايات اسلامى
از آنجا كه آرزوهاى دراز تأثير بسيار مخرّبى بر زندگى معنوى و اخلاقى و حتّى مادّى انسانها دارد ، در روايات اسلامى با تعبيرات گوناگون از آن نكوهش شده و با عبارات پرمعنايى به علل منطقى آن نيز اشاره شده است ، به عنوان نمونه به روايات زير مىتوان اشاره كرد :
1 - در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم : « ارْبَعَةٌ مِنَ الشَّقَاءِ جُمُودُ الْعَيْنِ وَ قَسَاوَةُ الْقَلْبِ وَ طُولُ الْامَلِ وَ الْحِرْصِ عَلَى الدُّنْيَا ؛ چهار چيز است كه نشانهء شقاوت و بدبختى انسان است : خشك بودن چشمها ( به گونهاى كه هرگز از خوف خدا اشكى نريزد ) و سنگدلى و آرزوهاى دراز و حرص بر دنيا » . « 1 »
2 - در حديث ديگرى از امير مؤمنان على عليه السلام مىخوانيم : « مَنْ اطَالَ امَلَهُ سَاءَ عَمَلُهُ ؛ كسى كه آرزوى طولانى داشته باشد ، عملش بد خواهد شد » ! « 2 »
همين معنى به صورت گوياترى در حديث ديگرى از آن حضرت آمده است كه فرمود : « اطْوَلُ النَّاسِ امَلًا اسْوَئُهُمْ عَمَلًا ! ؛ آن كسى كه آرزوهايش از همه طولانىتر باشد ، عملش از همه زشتتر و بدتر است » ! « 3 »
3 - در نهج البلاغه خطبهء 147 نيز تعبير گويايى در اين زمينه ديده مىشود ، فرمود :
« انَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ بِطُولِ آمَالِهِمْ وَ تَغَيُّبِ آجَالِهِمْ حَتَّى نَزَلَ بِهِمُ الْمَوْعُودُ الَّذِى تُرَدُّ عَنْهُ الْمَعْذِرَةُ وَ تَرْفَعُ عَنْهُ التَّوْبَةُ ؛ اقوامى كه پيش از شما بودند و گرفتار عذاب شدند ، فقط
هامش
( 1 ) - تفسير قرطبى ، جلد 5 ، صفحهء 3618 ؛ شبيه به همين معنى با كمى تفاوت در بحار الانوار ، جلد 70 ، صفحهء 164 نيز آمده است .
( 2 ) - بحار الانوار ، جلد 70 صفحهء 163 ، حديث 19 .
( 3 ) - تصنيف غرر الحكم ، صفحهء 312 .