وَمَنْ حَلُمَ لَمْ يُفَرِّطْ فِي أَمْرِهِ وَعَاشَ فِي النَّاسِ حَمِيداً )
. « 1 »
آرى دقت در فهم ، انسان را به ژرفاى علم و دانش مىرساند و آنكس كه به ژرفاى علم و دانش برسد احكام الهى را به خوبى درك مىكند و هركس احكام خدا را دقيقاً بداند هرگز گمراه نخواهد شد و كسانى كه در مقابل نابخردان حلم و بردبارى داشته باشند و به گفتهء قرآن : « « لا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلى أَلَّا تَعْدِلُوا » ؛ عداوت نسبت به قومى شما را مانع از اجراى عدالت نشود » « 2 » از حق و عدالت دور نخواهد شد و چنين انسانى قطعا محبوب القلوب مردم است .
در روايات اسلامى دربارهء اهميت حلم و بردبارى و نقش آن در پيروزى انسان در زندگى روايات فراوانى وارد شده است از جمله در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله آمده است كه فرمود :
« كَادَ الْحَلِيمُ أَنْ يَكُونَ نَبِيّاً ؛
آدم بردبار نزديك است به مقام نبوت برسد » . « 3 »
امير مؤمنان على عليه السلام مىفرمايد :
« تَعَلَّمُوا الْحِلْمَ فَإِنَّ الْحِلْمَ خَلِيلُ الْمُؤْمِنِ وَوَزِيرُه ؛
حلم و بردبارى را بياموزيد ( و آن را تمرين كنيد ) زيرا دوست مؤمن و وزير اوست » . « 4 »
امام صادق عليه السلام نيز در صفات مؤمن مىفرمايد :
« لَا يُرَى فِي حِلْمِهِ نَقْصٌ وَلَا فِي رَأْيِهِ وَهْنٌ ؛
نه در بردبارى او كاستى است و نه در انديشهاش سستى » . « 5 »
هامش
( 1 ) . با توجه به اينكه امام شاخههاى عدالت را چهار امر شمرده و بعد آثار يك يك آنها را بيان فرموده روشن مىشود كه عبارت مرحوم شريف رضى نيز سقط و حذفى دارد ، چرا كه فقط اثر سه شاخه در آن بيان شده و از يك شاخهء ديگر خبرى نيست در كتاب تمام نهجالبلاغه به نقل از امالى شيخ طوسى و تحف العقول اين جملهء محذوف ذكر شده است و بعد از شرايع الحكم چنين آمده « وَمَنْ عَرَفَ شَرَائِعَ الْحُكْمِ لَمْ يَضِلَّ » يعنى « كسى كه از سرچشمهء احكام سيراب گردد هرگز گمراه نمىشود » .
( 2 ) . مائده ، آيهء 8 .
( 3 ) . بحارالانوار ، ج 43 ، ص 70 ، ح 61 .
( 4 ) . همان ، ج 75 ، ص 62 ، ح 140 .
( 5 ) . همان ، ج 64 ، ص 295 ، ح 18 .