شده است ؛ از قبيل قصص آدم و نوح و ذو القرنين و غيرهم ، با وجود امّى بودن پيغمبر - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - . يعنى : به تواتر ثابت شده است كه محمّد بن عبد اللّه - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - در پيش هيچ معلّمى درس نخوانده بود و رجوع به هيچ كتابى از كتب يهود و نصارى و ساير فرق نكرده بود و قصص امم سالفه را در هيچ موضعى نخوانده بود و مع ذلك قرآن مشتمل است بر قصص امم سابقه و حكايات فرق سالفه ، به نحوى كه جميع طوايف با وجود شدّت عناد ، نتوانستند سر موئى خلاف واقع پيدا كنند ؛ پس معلوم مىشود كه اين از جانب الهى است و محمّد - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - آن را از پيش خود انشاء نكرده است .
قسم دوّم : معجزاتى است كه در عصر آن حضرت از او صادر شده است و اهل آن عصر آنها را مشاهده كردهاند و امثال ما جماعت بىنصيب از ادراك زمان حضور فايض النّور آن حضرت ، از مشاهدهء آنها بهرهاى نبردهايم ، و ليكن به تواتر بر ما ثابت شده است ؛ مثل : شقّ قمر ، و تسبيح كردن سنگريزه در دست مبارك او ، و جارى شدن آب از ميان انگشتان او ، و تكلّم كردن حيوانات با آن حضرت ( ص ) ، و تكلّم كردن آنها در نزد او ، و ناليدن ستون حنّانه از مفارقت او « 22 » ، و سير نمودن جمع كثير را از طعام اندك ، و حركت نمودن درخت به امر آن حضرت ( ص ) ، و غير اينها از معجزات كثيره كه در كتب علماء مذكور است و در زبر فضلاء مسطور .
و هرگاه صدور اين معجزات بر ما به تواتر ثابت شده باشد ، يقين از براى ما حاصل مىشود ، زيرا كه تواتر همچنانكه معلوم شد « خبر دادن جمع كثيريست كه احتمال كذب نداشته باشد » و اگر هر يك از معجزات آن به تواتر نرسيده باشد و
هامش
( 22 ) . به تفصيل اين معجزات رجوع شود به كتاب « الشفا بتعريف حقوق المصطفى » ، تأليف نفيس قاضى عياض ، متوفى 544 ه ، و چاپ خوبى از آن در سال 1312 ه ق ، در تركيه منتشر شده ؛ و نيز رجوع شود به كتاب « الانوار المحمديه » ، تأليف نبهانى ، طبع بيروت ، بسال 1312 ه ق ؛ و رجوع شود به كتاب « بحار الانوار » ، علامهء مجلسى ( ره ) مجلد 6 ؛ و كتاب « الخرائج و الجرائح » ، تأليف شريف و نفيس شيخ امام قطب الدين راوندى ( ره ) متوفى 573 ه ؛ و كتاب « خصايص الكبرى » ، تأليف جلال الدين سيوطى كه در سه مجلد ، بسال 1387 ه در مصر چاپ شده ، متأسفانه يكى از نواصب قاهره بر آن كتاب حواشى نوشته و پاورقيهاى آن را سياه و سليقهء كج خود را ظاهر ساخته است .