زيرا كه هرگاه مؤلّف آن كلام از نوع ايشان باشد و همين در رتبهء فصاحت از آن بالاتر باشد ، البتّه يكى از ايشان بهم مىرسد كه قليلى از كلام او شبيه به كلام « 13 » او باشد . مثلا : در ميان شعراء عرب « امر القيس » افصح بوده است و مع ذلك اشعار ساير شعراء عرب كه افصح از اشعار او مىباشد بىحدّ و حصر است ؛ و همچنين « فردوسى » نسبت به شعراء عجم ؛ و همچنين هر كسى كه در فنّى ماهرتر باشد از ساير اهل آن فنّ ، ممتنع است كه ديگرى از ارباب آن ، در يك جزئى از جزئيات آن فنّ بالاتر از او يا مثل آن نباشد ، و حال اينكه محمّد بن عبد اللّه - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - با وجود اينكه به « قرآن » معارضه نمود و جميع فصحاء غايت سعى خود را به عمل آوردند ، نتوانستند يك آيه يا نصف آيه كه شبيه به آيات قرآنى باشد ، بياورند ؛ و بعد از او هم كسى بهم نرسيد كه قادر بر اين معنى باشد ، و كسى را هم نمىرسد كه بگويد « گاهست كه كسى كلامى به فصاحت قرآن آورده باشد و به ما نرسيده باشد » ، زيرا كه مىگوئيم به تواتر رسيده است كه در وقتى كه محمّد - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - معارضه به قرآن نمود ، همهء فصحاء و بلغاء اقرار به عجز نمودند .
هامش
( 13 ) . تمامى افراد موجودات در عالم ممكن نيست عين همديگر باشند ولى شبيه و مثل و مانند همديگر مىتوانند بشوند ، و مانند پيدا مىكنند و لذا مىبينيم كتابهائى در دنيا تأليف شده كه در موقعيّت خود ممتاز و عين آن هرگز پيدا نمىشود ، مثلا كتاب فقه فلان فقيه ، يا ديوان شعر فلان شاعر ، عين آنها وجود ندارد و كتاب ديگرى عين آنها ممكن نيست بشود ، ولى مانند و مثل آنها پيدا مىشود كه شبيه به آنها باشد . و مثلا اشعار فردوسى عين آنها امكان ندارد يافت شود ، ولى نظير و شبيه و بلكه بهتر از آنها وجود دارد و بسيار است .
امّا قرآن مجيد مثل ساير موجودات نيست ، عين آن كه امكان ندارد بوجود آيد ، شبيه و مثل و مانندش هم ممكن نيست پيدا بشود . چنانچه تا حال شبيه قرآن مجيد بوجود نيامده است و هر كس خواسته مانند آن كلماتى بگويد رسوا شده است . و امّا علت اينكه چرا قرآن ، شبيه و مثل و مانندش هم پيدا نمىشود ، زيرا بشر به تمامى اسماء و لغات و نكات و دقايق آنها احاطه ندارد و كمتر مىتواند روابط الفاظ را با معانى درك كند و هر قدر بهترين جملاتى را انتخاب نمايد يا الفاظ زيبائى را به فكر خود بدست بياورد ، هرگز باز نمىتواند مانند قرآن كوتاه و زيبا و پرمعنى بياورد . و علتهاى زيادى از دانشمندان بيان كردهاند ولى در اينجا نتوان به آنها اشاره نمود و فقط به يك علت اشاره شد . بايد به كتابهائى كه دربارهء اعجاز قرآن نوشته شده مراجعه كرد و همچنين به تفاسير رجوع شود .