دلايل موافقان انتساب حديقة الشيعة به اردبيلى
يكى از راههاى مطمئن براى شناسايى نويسندهء واقعى كتاب ، همان شواهد و قرائنى است كه در خود كتاب آمده است ، و لو قرينهاى كوچك باشد . اين قويترين دليل و مدرك در صحت انتساب كتاب مىتواند به شمار آيد . حتى اين معيار در نسخهشناسى جايگاه بسزايى دارد . محدث نورى در دفاع از حديقة الشيعة اين روش را برگزيده و چهار مورد از ارجاعات در حديقة الشيعة را مشخص كرده است . « 1 » همچنين شهيد ثقة الاسلام تبريزى در مرآة الكتب دلايل محدث نورى را آورده و دو مورد هم بر آن ارجاعات افزوده و آنها را به شش مورد رسانده « 2 » و صحت انتساب كتاب به اردبيلى را تقويت كرده است .
با بررسى كه در حديقة الشيعة شد ، معلوم گرديد كه مقدس اردبيلى در چهارده مورد به كتابهاى خود ارجاع داده « 3 » و اگر سه مورد ذكر و ارجاع به جلد اول حديقة الشيعة را - كه فعلا اطلاعى از اين كتاب در دست نيست - ضميمهء اين موارد بكنيم ، « 4 » و دو مورد را كه مقدس اردبيلى در حديقة الشيعة به اسم خود تصريح نموده ، « 5 » جزو اين شواهد بياوريم ، جمعا اين قرائن به نوزده مورد قابل توجه مىرسد . البته مخالفان حديقة الشيعة براى توجيه اين ارجاعات دلايلى آوردهاند ، ولى همانطور كه پيشتر گفتيم ، آنها با قرائن خود كتاب سازگارى ندارد و مخدوش است . به هر حال آن ارجاعات از اين قرار است :
« اثبات واجب » : ص 3 ، 7 ، 36 ؛ « رساله » : ص 27 ، 479 ، 480 ؛ « رسالهء فارسيه » :
ص 764 ، 781 ؛ كتاب اثبات واجب اردبيلى دربارهء اثبات اصول دين و عقايد شيعه است و چنان كه از ارجاع مطالب به دست مىآيد ، منظور از « رساله » و « رسالهء فارسيه » در حديقة الشيعة ، همين كتاب اثبات واجب است . بدين ترتيب موارد ارجاع به اثبات واجب به هشت
هامش
( 1 ) - « مستدرك الوسائل » ، چاپ سه جلدى ، ج 3 ، ص 394
( 2 ) - « مرآة الكتب » ، ج 2 ، ص 194
( 3 ) - حديقة الشيعة ، ص 7 ، 12 ، 40 ، 52 ، 81 ، 639 ، 641 ، 746 ، 789 ، 792 ، 797 ، 990 ، 1006 ، 1028 .
( 4 ) - همان ، ص 425 ، 740 ، 801
( 5 ) - همان ، ص 510 ، 802