مىفرمايد : « . . . كتاب حديقة الشيعة ، به صورت فعلى ، از مقدس اردبيلى نيست و از گفتههاى اهل فن چنان نتيجه بايد گرفت كه اين كتاب را يكى از مؤلفان آغاز دولت صفويه يا اواخر دولت گوركانيان در شرح حال پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و دوازده امام عليهم السّلام نوشته است . . . نام ملا احمد اردبيلى و زبدة البيان در اين كتاب از آنجا آمد كه نسخهاى از اين حديقه در تصرف ملا احمد اردبيلى بوده ، در حاشيه آن توضيحاتى نوشته است و ناسخان پس از آن ، جزء متن كردند و باز محمد بن غياث بن محمد آن را تلخيص كرده است ، و گرنه آن اخبار ضعاف و بىاصل را با عبارت فارسى فصيح نمىتوان به عالمى مدقق نسبت داد كه اصلا آذربايجانى بود و در نجف اشرف پرورش يافت . و ما هرگز احتمال نمىدهيم محقق اردبيلى تأليف ديگرى را انتحال كند ؛ چون با آن علم و تقوا و شهرت و قبول عامه و جاه و عزت كه داشت ، حاجت نبود كتابى ضعيف را به خويش نسبت دهد . » « 1 »
اين گروه نيز اين نكته مد نظرشان نبوده كه در خود حديقة الشيعة از صفويه تجليل شده و به كسانى كه گفتهاند شيعه ساخته و پرداختهء صفويه است ، به تفصيل جواب داده است . لذا امكان ندارد در اواخر قرن نهم نوشته شده باشد . و اين قول كه حديقة الشيعة در اوايل حكومت صفويه نوشته شده نيز قابل پذيرش نيست . چرا كه در اين كتاب بارها از الصواعق المحرقهء ابن حجر هيثمى ( م 974 ه . ق ) مطلب نقل كرده و كتاب صواعق بعد از سال 950 تأليف شده است . « 2 » پس امكان ندارد حديقة الشيعة در اوايل قرن دهم تأليف يافته باشد . و از خود حديقة الشيعة مىتوان به دست آورد كه بعد از تثبيت حكومت صفويه و گسترش شيعه در ايران نگارش يافته است .
اينك مىپردازيم به بررسى دلايل موافقان و مخالفان انتساب « حديقة الشيعة » به اردبيلى تا روشن شود صحت اين ادعا به چه ميزانى است .
هامش
( 1 ) - « تفسير ابو الفتوح » ، رازى ، ج اوّل ، ص 13 و 14
( 2 ) - « كشف الظنون » ، ج 2 ، ص 1083 ، چاپ دار الفكر ، بيروت