حالى كه شيخ حر عاملى معتقد است كه « چيزى در حديقة الشيعة نيامده كه قابل انكار باشد ، بلكه مشتمل بر تحقيق و دقت نظر است و براى همين نيز شايسته نيست اين كتاب را بجز او ( محقق اردبيلى ) به كسى ديگر نسبت داد . » « 1 »
4 - اين كتاب نه از مقدس اردبيلى است و نه از ملا معز اردستانى ؛ بلكه يكى از شاگردان علامه محمد باقر مجلسى آن را نوشته و براى همين نيز علامه مجلسى نامى از آن نبرده و جزو تأليفات اردبيلى نياورده است . استاد سيد جلال الدين آشتيانى مىفرمايد :
« . . . آخوند ملا فتح اللّه ، معروف به شريعت اصفهانى ( از قرار نقل زعيم شيعه مرحوم آقاى ميلانى و استاد عزيز سيد كاظم عصار ) فرموده بودند : بايد حديقة الشيعة منسوب به محقق اردبيلى ، اثر يكى از تلاميذ علامه مجلسى باشد و اثرى بدين روش امكان ندارد از فقيه و متكلمى دقيق مانند ملا احمد اردبيلى باشد كه هر مطلبى را سنجيده بيان مىكند » . « 2 »
لازم به توضيح نيست كه بسيارى از هم عصران علامه مجلسى ، از جمله شيخ حر عاملى ، ملا محمد طاهر قمى ، على استرآبادى ، صاحب انساب النواصب ، و حتى شاگرد مجلسى ، صاحب رياض العلماء ، چنين قولى را نقل نكرده ، بلكه اكثر آنها اين كتاب را جزو تأليفات اردبيلى ذكر كردهاند . مگر اينكه احتمال بدهيم منظور آيت اللّه شريعت اصفهانى ، از علامهء مجلسى ، مجلسى اول بوده باشد كه در آن فرض ، آن شاگرد حتى مىتواند خود ملا معز اردستانى باشد . پس اين اظهار نظر مشكلى را حل نمىكند و همچنان مؤلف حديقة الشيعة ناشناخته و سؤالات دربارهء آن مطرح است .
5 - يكى از شاگردان مقدس اردبيلى - كه تسلط كامل به كتابها و مبانى فقهى استادش داشته - كتاب حديقة الشيعة را بر اساس آنها ترتيب داده و به مقدس اردبيلى منسوب ساخته است ؛ چرا كه « مولانا بعيد است كه اين گونه كتاب در مذمت صوفيه تأليف
هامش
( 1 ) - « الاثنىعشريه » ، ص 30
( 2 ) - « كيهان انديشه » ، شماره 7 ( 1365 ) ، مقالهء استاد آشتيانى ، ص 31 و 32