نباشد از براى مرتبه خلافت ارجمند و پسنديده ارباب خلاف نيست و به كار نمىآيد ؛
يازدهم از جمله مطاعن او آنكه چون اجلش به نزديك رسيد و دانست كه مىميرد خواست كه بار گناه خود را به سربارى كه بر آن بيفزايد سبك گرداند ، عمر را بخواند و خلافت را به او تفويض نمود و خلق را جبرا و قهرا به بيعت او امر نمود و صحابه اخيار هرچند از روى نصيحت به او گفتند كه به ناحق درين كار شروع كردى و بر تو گذشت اكنون اين ظلم را روا مدار و ديگرى را كه اهليت اين كار ندارد بر مسلمانان مسلط مكن كه الحال وقت توبه و استغفار است ، به هيچ وجه قبول نكرد كه
وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ
« 1 » ؛
دوازدهم از جمله مطاعن او آنكه به اتفاق ، نماز بىتشهد صحيح نيست و به اتفاق چون سلام دادند نماز آخر شد . ايشان به مشورت هم اين عبارت را ساختند كه « السلام عليك أيها النبى و رحمة اللّه و بركاته و السلام علينا و على عباد اللّه الصالحين اشهد ان لا إله الا اللّه و اشهد ان محمدا عبده و رسوله » تا مردمان نماز بىشهادتين مىكرده باشند چنانچه « آمين » را در آخر « الحمد » سنت كردند « 2 » تا لفظى كه از نماز نباشد داخل كرده باشند و غرض از اينها همه اين بود كه هر خللى كه در شريعت توانند كرد بكنند و در واقع آنچه توانستند در آن تقصير نكردند ؛
سيزدهم از مطاعن او اينكه از حسن بصرى كه در محبت او غالى بود « 3 » نقل كردهاند كه أبو بكر بر منبر گفت : « طاعتى عليكم بما اطعت اللّه فان عصيت فلا طاعة لى عليكم فان عدلت فاتبعونى و ان ملت فاعتزلونى » « 4 » ؛ يعنى فرمانبردارى شما مرا به جهت
هامش
( 1 ) . سوره اعراف ، آيه 179 .
( 2 ) . الاستغاثه كوفى ص 61 .
( 3 ) . مختصر تفاوت در عبارت ( كاشف الحق ص 193 ) . در بعضى نسخههاى حديقة الشيعة چنين آمده : « از محبت او خالى نبود » .
( 4 ) . الامامة و السياسة ج 1 ص 34 .