دينى و معارف يقينى را از غير آن حضرت كسب نمايد يا اخذ كند ، سارق و عاصى است و از آن علم و معرفت بهره نخواهد يافت و از جملهء دزدان و عاصيان خواهد بود و مخلصان و مريدان أبو بكر و عمر ، چون ديدهاند كه اين حديث در صحت و شهرت به جائى رسيده كه ناخن در آن بند نمىتوان كرد يك بار رفتهاند و پينه برين جامه زدهاند و گفتهاند « و ابو بكر محرابها ! ؟ » « 1 » و چون ديدند كه محراب در مدينه و خانه دخلى ندارد و بىنسبت است و محراب در مسجد مىباشد ، وضع حديث ديگر كردهاند و حديث فردوس نام نهادهاند و از مؤاخذهء روز قيامت نيانديشيده و آن را شهرت دادهاند و وضع بر اين نهج نمودهاند كه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « انا مدينة العلم و أبو بكر اساسها و عمر حيطانها و عثمان سقفها و على بابها » « 2 » ؛ يعنى من مدينه علمم و ابى بكر بيخ و بن آن شهر است و عمر ديوارهاى آن است و عثمان سقف آن و على در مدينه و بعد از آن به اين هم راضى نشده بىديانتى را بر طاق بلند نهاده گفتهاند كه « ضرورة انّ كلّا من الاساس و الحيطان و السقف اعلى من الباب » ؛ يعنى بديهى است كه هر يك از پى و ديوار و سقف بلندتر از در است ! ؟
و بر هر كه اندك فهميدگى دارد پوشيده نيست كه اين كلام فرسنگها از فصاحت دور است و درين حديث سخن از بلندى و پستى نيست بلكه در اخذ عمل و حكمت است و پى و ديوار و سقف را در آن مدخلى نيست و شهر سقف نمىدارد و « اساس » در مدينه مستعمل نشده اما در عرب مثل است كه « اذا لم تستحى فاصنع ما شئت » ؛ يعنى هرگاه حيا و شرم ندارى هرچه خواهى بكن و هر نامعقول كه دلت خواهد بگو . « 3 »
و صاحب كشف الغمّه « 4 » از حافظ ابو نعيم از ترمذى در صفت امير المؤمنين عليه السّلام
هامش
( 1 ) . كتاب فردوس الاخبار ج 1 ص 43 .
( 2 ) . فردوس الاخبار ج 1 ، ص 43 .
( 3 ) . هشت سطر اضافه دارد ( كاشف ص 118 و 119 ) .
( 4 ) . كشف الغمّه ج 1 ص 113 .