و مروى است كه چون حضرت رسالت پناه صلّى اللّه عليه و آله اين آيه را بر اصحاب خواند امير المؤمنين عليه السّلام سؤال نمود كه « يا رسول اللّه ما هذه الفتنة ؟ » ؛ يعنى اين فتنه كدام است و به چه چيز آزموده مىشوند امت شما ؟ حضرت رسالت پناه فرمود كه « بك و انت تخاصم فاعتدّ للخصومة » « 1 » ؛ يعنى يا على ! به تو آزموده مىشوند و تو را دشمن خواهند داشت و دشمنى خواهند كرد ، تو هم مستعد خصومت و دشمنى ايشان مىباش . و حاصل آيه چنان كه فخر رازى و نيشابورى تصريح به آن كردهاند « 2 » آنست كه از مردمان به مجرد تلفظ به كلمهء اسلام راضى نمىشوند بلكه ايشان به انواع تكاليف مأمور مىشوند و ممتحن مىگردند و از آن جمله آزمايش به محبّت و متابعت آن حضرت است و اين فضيلتى است افضل از همه فضايل و كمالى است اكمل از جميع كمالات .
آيهء ديگر آنكه فرموده :
وَ إِنْ تَظاهَرا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلاهُ وَ جِبْرِيلُ وَ صالِحُ الْمُؤْمِنِينَ
« 3 » سبب نزول اين آيه كه حضرت رسول خدا رازى چند با بعضى از ازواج گفت كه آن تحريم ماريه است يا عسل يا حكايت خلافت اول و دوم و امر به اخفاى آن فرمود . عايشه و حفصه آن را آشكار كردند و حق تعالى فرستاد كه اگر توبه كنيد و در آزار رسول خدا نكوشيد شما را بهتر باشد و اگر در آزار دل آن حضرت هم پشت شويد ، به درستى كه حق تعالى او را مددكار است و جبرئيل عليه السّلام رفيق اوست در مددكارى و شايستگان از مؤمنان كه اتّباع و اعوان اويند و مراد ، امير المؤمنين است . و مجاهد گفته كه « صالح المؤمنين » ، حضرت امير المؤمنين است و طبرسى نقل مىكند كه مروى است « 4 » از خاص و عام كه چون آيه آمد رسول
هامش
( 1 ) . احقاق الحق ج 3 ، ص 369 و 370 .
( 2 ) . تفسير فخر رازى ؛ ج 25 ، ص 26 ؛ تفسير نيشابورى ، 5 / 369 .
( 3 ) . سوره تحريم ، آيه 4 .
( 4 ) . مجمع البيان ج 10 ، ص 316 .