تو پروردگار تو همه را داند مثل كسى است كه نابينا باشد به دل و انكار قرآن كند صريحا چون ابو جهل ، يا قلبا چون منافقان ، اين دو طايفه مانند نيستند و پندپذير نمىشوند به قرآن مگر صاحبان عقل صافى . حاصل كلام آنكه حق تعالى مثل زده است به حال امير المؤمنين در اينكه حال آنكه علم ، هرچه خداوند فرستاده باشد او را باشد ، با حال جاهلى كه نداند و نخواهد كه بداند ، برابر نيست و اين معنى را صاحبان عقل درست ، مىدانند . چنان كه نيشابورى گفته : « انما ينتفع بالامثال الذين يميزون القشر عن اللباب » « 1 » يعنى نفع در مثالها و مواعظ الهى آنها مىيابند كه مغز از پوست جدا توانند نمود . « 2 »
آيهء ديگر اول سوره عنكبوت است :
الم أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ
« 3 » ؛ الف اشاره به اسم اللّه است و لام به لطيف و ميم به مجيد ؛ يعنى منم اللّه لطيف مجيد آيا پنداشتند مردمان كه به اينكه مىگويند ايمان آوردمى فروگذاشته شوند و دست از ايشان بدارند و ايشان به اوامر و نواهى آزموده نشوند يا در نفس و مال مبتلا نگردند و به جهاد و هجرت امتحان نيابند مخلصان از منافقان و بىصبران از صابران متميّز نگردند ؟ و از آنچه امت به آن آزموده مىشوند قرآن است و عترت طاهره و فرمانبردارى ايشان بر امت ثقيل بود ؛ لهذا قرآن و عترت را « ثقلين » گفتهاند و سيد و بهتر عترت ، امير المؤمنين عليه السّلام است و ممتحن شدند به او طايفه سهگانه كه ناكثين و قاسطين و مارقيناند چنانچه آن حضرت فرمود كه « انا دابّة الارض » « 4 » ؛ يعنى هم چنان كه دابة الارض باعث امتياز مسلمانان است از كفار ، من نيز سبب امتياز خلقانم از يكديگر .
هامش
( 1 ) . تفسير نيشابورى 4 / 152 .
( 2 ) . سه بيت شعر از حكيم سنائى ؛ ( كاشف الحق 88 ) .
( 3 ) . سوره عنكبوت ، آيه 2 .
( 4 ) . مناقب ابن شهر آشوب ، ج 3 ، ص 102 .