مناقب خوارزمى از ابى احمد عاص نقل كرده « 1 » كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله با على عليه السّلام ، گفت :
حق تعالى امر كرده مرا كه به تو نزديك باشم و از تو دور نباشم و آنگاه تعليم كنم ترا و آنگاه تو بشنوى و يادگيرى و اين آيه كريمه نازل شد و در تفسير ثعلبى مسطور است « 2 » كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله با مرتضى على عليه السّلام خطاب نموده گفت : از خداى تعالى درخواستم كه بگرداند گوش پند نگاهدارنده گوش تو را و ترا تعليم كند و سزاوار است كه حق تعالى تو را بشنواند و تو را لازم است كه پند گيرى . پس اين آيه نازل شد و حافظ ابو نعيم در كتاب حلية الاولياء از امير المؤمنين عليه السّلام نقل كرده « 3 » و ابو القاسم در تفسير خود و ابو الحسن واحدى نيز در تفسير « 4 » خود روايت كردهاند از على عليه السّلام كه آن حضرت فرمود كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله مرا به سينه بىكينه خود چسبانيد و گفت :
پروردگار من مرا امر كرده كه نزديك گردانم به خود تو را و دور نگردانم از خود تو را و بشنوانم به تو و تو فراگيرى
وَ تَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ
درين معنى نازل گشته .
و در « مناقب » « 5 » از ابن عباس نقل كردهاند كه چون اين آيه نازل شد حضرت رسالت پناه صلّى اللّه عليه و آله فرمود كه از حق تعالى در خواستم كه بگرداند اين گوش را گوش على عليه السّلام و على گفت كه بعد از آن هيچ نشنيدم از رسول خدا مگر آنكه او را حفظ كردم و در گوش نگاه داشتم و هرگز فراموش نكردم .
و صاحب كشّاف « 6 » و فخر رازى « 7 » بعد از ذكر روايت و نزول آيه در شأن امير المؤمنين نكتهاى ذكر كردهاند در بيان اينكه چرا
أُذُنٌ واعِيَةٌ
« 8 » واقع شده به
هامش
( 1 ) . مناقب خوارزمى ص 282 .
( 2 ) . تفسير ثعلبى ج 4 ، ورق 201 ، ب ( نقل از النور المشتعل . . . ص 271 ) .
( 3 ) . حلية الاولياء ج 1 ، ص 67 .
( 4 ) . اسباب النزول ، ص 249 .
( 5 ) . ابن مغازلى حديث 312 .
( 6 ) . تفسير كشاف ج 4 ، ص 600 .
( 7 ) . تفسير فخر رازى ج 30 ، ص 106 .
( 8 ) . سوره الحاقه ، آيه 12 .