بِالصَّبْرِ
كه هر يك به سر خود دليل جدائيست بر امامت آن حضرت ، چه در آيه اول مراد از
إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا
امير المؤمنين عليه السّلام و سلمان رضى اللّه عنه است و مراد از « انسان » كه در زيانكارى است ، ابو جهل است . بنابر تفسير مشهور .
و نيشابورى در تفسير خود گفته « 1 » كه از مقاتل منقول است كه مراد از « انسان » ابو لهب است . بهر تقدير ؛ ابو جهل يا ابو لهب مىگفته كه محمد در زيانكارى است پس حق تعالى قسم ياد فرموده به « عصر » كه مراد « نماز عصر » است يا « عصر هر پيغمبرى » و يا « عصر پيغمبر ما » و يا به عصرى كه مشتمل است بر عجايب و غرايب بسيار بر آنكه امر به ضد آن چيزى است كه يكى از آن دو توهّم كردهاند و الف و لام در « الانسان » ، الف و لام جنس است و تنكير خبر از جهت تعظيم است ؛ يعنى به درستى كه همه آدميان در زيانكارىاند كه عمر را در مطالب ناپايدار دنيا صرف مىنمايند و هر روزه عمر ايشان در كاستن است و تا چشم بهم مىزنند سرمايه از دست رفته است و كسب طاعتى نكردهاند پس همه عمر در نقصان و زياناند مگر آنهائى كه ايمان آوردهاند و كردهاند كردارهاى پسنديده و آخرت را به دنيا خريدهاند و رستگارى يافتهاند . و فاضل نيشابورى در تفسيرش گفته « 2 » كه اگر چه بنده به مناجات و تحصيل عبادات مشغول باشد كه هنوز در زيانكارى است چرا كه هيچ طاعتى و عبادتى نيست كه بهتر از آن به جاى نتوان آورد و نمىتواند بود كه بنده را ممكن نبوده باشد كه عملى بكند كه اثر آن باقى بماند و لذت آن دائمى باشد چه جاى آنكه عمر را در غفلت به سر برده و وقتى خبردار مىشود كه جز حسرت و ندامت چيزى نداشته باشد .
وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ
از ابن عباس مرويست كه گفت : هو على عليه السّلام و ضمير راجع است به مدلول و جمع بودن ضمير به جهت تعظيم ؛ يعنى آنهائى كه وصيت كردهاند يكديگر را به عمل درست و امر به طاعت و
هامش
( 1 ) . تفسير نيشابورى ج 6 / 559 .
( 2 ) . تفسير نيشابورى ، ج 6 / 560 .