2 - حديثى به روايت شيخ ابو محمّد حسن بن شعبهء حرّانى ، در كتاب « تحف العقول » ، از امام صادق « ع » : «
ألا ! و إنّ أحبّ المؤمنين إلى الله ، من أعان المؤمن الفقير من الفقر ، في دنياه و معاشه « 1 »
( 1 ) بدانيد ! محبوبترين مؤمنان در نزد خدا كسى است كه در زدودن فقر مؤمن فقير يار و مددكار او باشد ، و نياز دنيوى و معيشتى او را بر طرف سازد » . و آشكار است كه آدمى در آن هنگام محبوبتر مىشود كه به انجام محبوبترين كارها بپردازد . پس مىتوان گفت كه كمك كردن به مؤمن فقير براى رفع نيازمنديهاى دنيوى و معاشى مختلف او ، و رهانيدن وى از چنگال بدبختى با پرداختن مال و فراهم آوردن چيزهاى مورد نياز او ، تا از حدّ نيازمندى به حدّ بىنيازى برسد ، از دوست داشتنىترين كارهاست در نزد خداوند متعال .
در پرتو اين گونه احاديث و تعاليم ، آيا ديگر جايى براى آن باقى مىماند كه گمان كنيم فقر امرى است كه اسلام به آن خرسندى نشان مىدهد و استمرار آن را در زندگى توده ها مىپذيرد ، هر چند اصل آن يك تقدير تكوينى باشد ؟ پس فقر در زندگى همچون غرق شدن در آب است ، كه اگر كسى را در شرف آن ببينيم ، رهانيدن او از غرق شدن بر ما واجب است نه رها كردن او به حال خود ، هر چند پيشامدن اين گرفتارى براى او ، در پى شكستن كشتى و افتادن در دريا باشد ، كه يك تقدير است .
براى همين است كه در تعاليم معصومان « ع » ، فقر و بقاى آن در ميان مردم ، به ظلمهاى گوناگون اجتماعى و اقتصادى و سياسى و فرهنگى « 2 »
هامش
« 1 » . « تحف العقول » / 277 .
« 2 » . ائمّهء طاهرين « ع » ، با ظلم فرهنگى نيز ، با سخنان و آموزشهاى خويش ، به صورتهاى گوناگون مبارزه كردهاند ، از جمله حديث معروفى است از حضرت امام جعفر صادق « ع » كه عالمان را گروه بندى مىكند ، و آن گروه را كه مايلند اغنيا و اشراف و فرزندان آنان را علم بياموزند ، و به آموختن علم به بينوايان و فرزندان ايشان و بالا آوردن فرهنگ آنان اهتمامى نمىورزند به سختى مىنكوهد و به آتش دوزخ بيم مىدهد : «
و من العلماء من يرى أن يضع العلم عند ذوي الثّروة و الشّرف ، و لا يرى له في المساكين وضعا ؛ فذلك في الدّرك الثّالث من النّار »
- ( « روضة الواعظين » / 7 ؛ « بحار » 2 / 108 ، از كتاب « خصال » ، نيز فصل 6 ، از باب 8 ، بند « يط » ( جلد دوّم / 482 - 483 ) ) .
اين حديث آموزنده - به سهم خود - عالمان متعهّد و فرهيختگان بيدار را به اين سو سوق مىدهد كه فقيران و بينوايان را نيز تحت تعليم قرار دهند ، و آنان را تربيت كنند ، و فرهنگ و درك بالا را به ميان آنان و فرزندانشان ببرند ، تا طبقات محروم و مظلوم ، خود بتوانند در عرصه هاى مختلف زندگى حضور فعّال داشته باشند ، و در باز پس گرفتن حقوق از دست رفتهء خويش و رفع محروميّت و احتياج از خود و كسان خود موفّق گردند .