ج - امام « ع » در آغاز اين خطبه چنين مىفرمايد :
« . . . فإذا رأى أحدكم لأخيه غفيرة في أهل أو مال أو نفس ، فلا تكوننّ له فتنة . . .
( 1 ) هر گاه كسى از شما ديد كه يكى از برادران ( و همنوعان ) او ، چيز بيشترى نصيبش شده است ، چه از نظر كسان يا مال يا در وجود خود ، نبايد اين امر ( و ديدن تفاوت در ديگران ) براى او مايهء فتنه اى شود ( و او را به حسادت يا ارتكاب خلافى وادارد ) » . در اينجا چنان كه ملاحظه مىشود ، زيادتى را امام على « ع » ، در حال تعلَّق به كسان يا مال يا مواهب شخصى قرار داده و تفسير كرده است ، كه مىتواند اشاره به اين امر باشد كه اين زيادتى چيزى در حدود معقول و متعارف خواهد بود ، اگر از مجراى طبيعى خود فراتر نرود ، و به تعدّى و غصب كردن و محروميّت آفرينى براى ديگران نرسد . در اين سخنان دو نكتهء تعبيرى در خور توجّه است :
( 1 ) - واژه هاى « اهل كسان » ، « مال دارايى » و « نفس خويشتن ( مواهب شخصى ) » ، همه به صورت « نكره » - در تعبير عربى - ادا شده است ، يعنى داشتن « كسانى » ، يا « مالى » ، يا « مواهبى » . . . و اين چگونگى دلالت صريح بر قلَّت و محدوديّت دارد .
( 2 ) - همچنين واژهء « غفيرة زيادتى ، فزونى » نيز به صورت « نكره » و با تنوين به كار رفته است ، يعنى فزونيى ( فزونى اندكى ) ؛ و اين نيز مىتواند اشاره اى رسا باشد به اينكه تفاوتها در تقدير اصلى چندان زياد نيست ، اگر سپس انسانها دست به تعدّيها و فزونخواهيها نزنند ، و از بهره و سهم ديگران نكاهند ، و از فرصتهاى اقتصادى و ارتباطها و « پستها » ى اجتماعى سوء استفاده نكنند .
د - در خطبهء ياد شده ، پيش از بخش مذكور ، اين سخن آمده است :
«
. . . المرء المسلم البرىء من الخيانة ، ينتظر من الله إحدى الحسنيين : إمّا داعي الله ، فما عند الله خير له ، و إمّا رزق الله ، فإذا هو ذو أهل و مال ، و معه دينه و حسبه . . .
( 2 ) مسلمان از خيانت پاك ، يكى از دو پيشامد نيك را از خداوند انتظار دارد : يا فراخوان الهى ( مرگ و رفتن به جهان
الحياة ( فارسي ) — صفحة 63
مساهمون: محمد رضا حكيمي
ص٦٣