امساك مال چيزى را افزايش نمىدهد ، و انفاق سبب كاهشى نمىشود ، چگونه ممكن است داشتن مالهاى فراوان را مشروع بداند ، تا ما بتوانيم يكى از سخنان او را دليل جواز و مشروعيّت اين گونه داراييها قرار دهيم ؟
دوست داريم اكنون به توضيحى بيشتر بپردازيم ، براى جلوگيرى از پندارهايى برخاسته از ژرف نشدن در مقاصد اين سخن ( و همانندهاى آن ، كه گاه در بعضى از احاديث آمده است ) ، و نبرد با فريبانگيزى و پرده پوشى حقايق - به دليل دوستى مال و انباشتن آن ، يا جانبدارى از متكاثران - نيز براى مصون داشتن تعاليم و مبانى اسلامى از تحريف ، يا تجزيه در استنباط ، يا تسامح در جايى كه تسامح در آن روا نيست ؛ و هم براى جلوگيرى از تمسّك به اين كلام و نظاير آن ، از سوى پرستندگان مال و حاميان ايشان :
أ - امام در آغاز اين خطبه تصريح مىكند به اينكه هر كسى بهره اى از روزى و معاش دارد
( . . . فإنّ الأمر ينزل من السّماء إلى الأرض ، كقطرات المطر ، إلى كلّ نفس ، بما قسم لها من زيادة و نقصان
( 1 ) تقدير الهى ، مانند قطره هاى باران ، از آسمان به زمين ، بر هر كس كم يا زياد - بر حسب قسمت - فرو مىبارد ، پس امر الهى ( يعنى تقدير روزيها و فرو فرستادن آنها براى هر كس ) ، از آسمان به زمين ، براى همه - نه تنها برخى از مردم - نازل مىشود ، مانند باران كه قطرات آن ، به هر نقطه از نقاط زمين از بيابانها و دشتها و كوهها و دامنه ها و نهرها و درياها و روستاها و شهرها فرو مىريزد . . . و اين « تشبيه رسا » « 1 » مىگويد كه هر كسى بهره اى از روزى و معيشت دارد ، و تفاوت تنها در حدّ كمى و زيادى است ، نه در حدّ فقر و تكاثر ، يا بىچيزى و اتراف .
ب - به همان گونه كه باران يا برف ، در هنگامى كه در قلَّه اى از
هامش
« 1 » . همين تعبير ، از پيامبر اكرم « ص » نيز رسيده است در حديثى كه امام باقر « ع » نقل كرده است :
« إنّ الرّزق لينزل من السّماء إلى الأرض ، على عدد قطر المطر ، إلى كلّ نفس بما قدّر لها
روزى ، به اندازهء دانه هاى باران ، از آسمان به زمين ، براى هر كسى - به اندازهء تقدير او - مىرسد » - « الفصول المهمّة » - شيخ حرّ عاملى / 28 ؛ « سفينة البحار » 1 / 518 .