كردن . و چنين مالى جز مالى محدود و مشروع نمىتواند باشد ، كه امكان فراهم آمدن آن از راه حلال وجود دارد . بنا بر اين ، نمىتوان تصوّر كرد كه در جاهايى كه فقر در ميان مردم به صورتى گسترده و عميق ديده مىشود ، مؤمنى صالح ، با مالى فراوان وجود داشته باشد . « 1 » و آنچه دلالت بر معنى ياد شده دارد ، دو بخش از كلام شريف خود امام است در همين خطبه :
1 -
« فاحذروا من الله ما حذّركم من نفسه ، و اخشوه خشية ليست بتعذير ، و اعملوا في غير رياء و لا سمعة ، فإنّه من يعمل لغير الله يكله الله لمن عمل له
( 1 ) . . . از خداوند - آنسان كه شما را از خود بيم داده است - بيم داشته باشيد ، و از ( عذاب ) او بترسيد ، بدان گونه كه نيازى به پوزشخواهى نماند ؛ و براى خدا كار كنيد ، نه براى نشان دادن به ديگران و شنيدن اين و آن ، كه هر كس براى غير خدا كار كند ، خداوند او را به همان غير وامىگذارد . . . » .
2 - «
ألا ! لا يعدلنّ أحدكم عن القرابة يرى بها الخصاصة ، أن يسدّها بالَّذي لا يزيده إن أمسكه ، و لا ينقصه إن أهلكه « 2 »
( 2 ) . . . هان ! اگر يكى از شما خويشاوند خود را نادار بيند ، مبادا يارى خويش از او دريغ دارد ، آن هم به چيزى كه اگر نبخشد بر او نيفزايد ، و اگر ببخشد از او نكاهد » . پس بيم دهنده اى كه مىگويد : « از ( عذاب ) خدا بترسيد ، بدانسان كه نيازى به پوزشخواهى نداشته باشيد ! » ، و تربيتكننده اى كه مىگويد ،
هامش
« 1 » . و شايد هيچ مسلمان بيدارى ، بر سر اين سخن با ما نستيزد اگر بگوييم : مؤمن صالح ، سخى و بخشنده است ، مالى - بدون معصيت - به دست مىآورد ، و در راههايى - بدور از معصيت - هزينه مىكند ، نه سرمايه دارى استثمارگر ، نه كارخانه دارى بهره كش ، نه بازاريى گرانفروش ، نه محتكرى بدتر از دزد ، نه زميندارى متجاوز و صاحب زمينهايى بسيار و خانه هايى چند و باغهايى بزرگ ؛ يعنى از آن كسان نيست كه مال را از راههاى مصرف درست فردى و خانوادگى و اجتماعى منحرف مىكنند ، و از پشتوانه بودن براى زندگانى مردم در مىآورند ، و تنها در ميان خود و نزديكان خود دست به دست مىگردانند
« 2 » . « نهج البلاغه » / 84 ؛ « عبده » 1 / 57 .