هيهات مشروح و مسطور است « من يردان يطلع عليه فليتفصح »
خليج هفتم
بحر مشرقست در شرقى آنولايت و صحارى يأجوج و مأجوج است و بر جنوبش صحارى كيمال و قوغر و سلنكار و در غربيش ولايت يسبور و ظلمات و بر شمالش جزاير ظلمات و بحر محيط
بحر خزر
داخل اين خليجها نيست و پيوستگى با بحر محيط ندارد و بقصبهء خزر منسوبست و در كنار رود آبيست كه بطليموس آن را درياى ارقانيا خواند در ميان آبادانيست و بعضى آن را درياى جرجان و درياى جيلان نيز خوانند و عوام آن را بحر قلزم گويند و اين خطاست چه بر جانب شرقى ايندريا ديار سقسين خوارزم و بلغار واقعست و بر شمالش دشت قبچاق و در غربيش آلان و كوكزى و اران و بر جنوبش جيلان و مازندران و زمين اين بحر گل است از آنجهة آبش تيره نمايد بخلاف ديگر بحار كه ريگ بوم است و آبش صافى نمايد و در اين بحر جواهر و لؤلؤ نيست و در او كمابيش دويست جزيره است از آن جمله جزيرهء آبسكونست كه قبر محمد خوارزمشاه آنجا است و اكنون در آب پنهان شد كه در زمان خروج چنگيز خان آب جيحون كه بدرياى مشرق ميرفت راه گردانيده به اين دريا روانشد و جزيرهء ماران بىزهر و جزيرهء گوسفندان صحرائى در اين دريا است و نزديك بجزيره سياهكوه از قوت باد كشتى را خطرى عظيم است و رود آمل و رود ارس و گرد سفيدرود شاه ورود و جيحون در ايندريا مىريزد و طول اين بحر دويست و هشت فرسنگ است و دورش تقريبا هزار فرسنگ و اين بحر بغايت مواج است و جزرومد ندارد و عرضش دويست فرسنگ است و در اين بحر گردابى عظيم است كه از مسافت بعيد كشتى را قهرا جبرا به خود كشد و غرق گرداند در مسالك الممالك آورده كه عوام گويند كه اينمحل منفذيست كه اين بحر با بحر فرنگ راه دارد و اين قول ضعيف است و اللّه اعلم
گنبد هرمان
از عجايب بناهاى زمانست 18 هرمست يعنى هيجده گنبد نصف زيرين گنبدها مربع است و نصف زبرين مثلث در تاريخ مغرب مسطور است كه بعضى گويند آنعمارت را ادريس ساخته و در بيرون آنهرمها اشكال جميع حيوانات از وحوش و طيور و سوام و هوام و صور صنعتها و حرفتها بر احجار نگاشته تا چون ربع مسكون از بليهء طوفان خراب گردد و نسل و حرث انقطاع يابد صنايع و حرفت بر خلايق پوشيده نماند چون بتجديد قومى ديگر از كتم عدم بوجود آمد بر آن نقوش و اشكال جميع حيوانات نظر كرده آن را دستور العمل سازند و طريق