باشد ، و يك ديگر را مكشيد . . . » ؛ شش خطاب جمع و عام در اين آيهء آسمانى موجود است : * ( « لا تَأْكُلُوا » ) * ، * ( « أَمْوالَكُمْ » ) * ، * ( « بَيْنَكُمْ » ) * ، * ( « مِنْكُمْ » ) * ، * ( « لا تَقْتُلُوا » ) * و * ( « أَنْفُسَكُمْ » ) * ، و همهء آنها خطابهاى عامّى است كه تمامى اجتماع بشرى را شامل مىشود ، و آن را به صورت شىء واحد درمىآورد ، و شكل كالبد واحدى به آن مىبخشد ، كه چون اندامى از آن گرفتار درد شود ، اندامهاى ديگر ناله مىكنند ، حتى در مورد نيازمنديهاى اقتصادى ( و درد فقر و بينوايى ) ، بلكه اين همدردى ( همدردى با بينوايان و مرحومشدگان ) ، از مهمترين مصداقهاى همدردى با بينوايان و محرومشدگان ) ، از مهمترين مصداقهاى همدردى در زندگى جامعه ها محسوب مىشود . تصويرى كه در آيهء ياد شده آمده است ، چند امر را مورد تأكيد قرار مىدهد :
( 1 ) - همهء اندامهاى كالبد اجتماعى و بخشهاى آن ، پيوندهاى محكمى با نظام مالى و اقتصادى دارند ، به طورى كه زندگى و نشاط آن اندامها به سالم بودن نظام اقتصادى وابسته است ، و پژمردگى و فروپاشى آنها به ناسالم بودن نظام اقتصادى .
( 2 ) - اهميّت سرنوشتساز قضاياى مالى به چگونگى گردش مال در دست مردم و راههاى بهره مند شدن از آن و اندازه هاى آن وابسته است ، كه بايد به وجهى كه صحيح و حق است صورتپذير شود ، و صورتهاى معتدل و متوازن و اندازه هاى غير ظالمانه و به دور از مصرفگرايى داشته باشد ، نه جز آن .
( 3 ) - درستى داد و ستدها ( معاملات ) ، مبتنى بر « تراضى » است ، كه امرى طرفينى است ؛ بنا بر اين لازم است دو طرف معامله راضى باشند ، نه اينكه فروشنده راضى و خرسند باشد ، و رضاى خريدار را نيازمندى وى و اوضاع و احوال بر او تحميل كرده باشد . همچنين است تصويرى كه احاديث از جامعهء اسلامى مىدهند . امام باقر « ع » مىفرمايد : « المؤمنون في تبارّهم و تراحمهم و تعاطفهم كمثل الجسد ، إذا اشتكى تداعى له سائره بالسّهر و الحمّى « 1 » مؤمنان در نيكى كردن و ترحّم آوردن و
هامش
« 1 » « بحار » 74 / 234 .