6 - تصوّر اسلامى - بر خلاف اعتقاد ماركسى - علَّت هلاك فرد و اجتماع را يك امر خاص اقتصادى قرار نمىدهد ، بلكه براى هلاك افراد و تبديل يافتن نظم حاكم بر اجتماع ، اسباب گوناگونى بر مىشمارد ، همچون :
( 1 ) - كفر .
( 2 ) - شرك .
( 3 ) - فساد اخلاقى كه به ستمگرى مىانجامد .
( 4 ) - فساد فرهنگى كه به ستمگرى مىانجامد .
( 5 ) - فساد سياسى كه به ستمگرى مىانجامد .
( 6 ) - فساد اقتصادى كه به ستمگرى مىانجامد .
( 7 ) - تجاوز مالى كه برابر با ستمكارى است .
( 8 ) - ضعف دفاعى كه باعث پذيرفتن ستم است .
و چيزهايى مشابه اينها ؛ چيزى كه هست ، عامل اقتصادى با اشكال مختلف آن از جملهء مهمترين عوامل و سببهاست ؛ و به همين جهت داعيان الهى ، مردمان را - از نخست - به برپا داشتن قسط و ترك ستم و بيداد فرا خواندهاند .
و آشكار است كه عوامل فساد تأثيرات متقابلى دارند ، يعنى فساد در يك بعد سبب ايجاد فساد در بعدهاى ديگر نيز مىشود .
ترجمهء بخش سوّم از كتاب « الحياة » پايان گرفت ، و به دنبال آن ، ان شاء الله تعالى ، ترجمهء بخش چهارم خواهد آمد ، و از « فصل شانزدهم » ( از « باب يازدهم » ) ، آغاز مىگردد .
الحياة ( فارسي ) — صفحة 573
مساهمون: محمد رضا حكيمي
ص٥٧٣