در اين رابطه مىگوييم : اين مشروط نمودن داراى اشكال است :
اگر فرض نموديم كه به وسيله يكى از زوجهها ، ظلمى رخ داد ولى الان آن زوجه ، مطلقه گرديده يا فوت نموده يا نكاح او منفسخ شده و يا به هر دليلى فعلًا ديگر زوجه اين زوج نيست ، قضا نمودن و تدارك كردن حق مظلومه ، باز هم قابل تصوير است و منحصر به اين نيست كه در ليله مخصوصه مظلوم بهن ، اين حق مظلومه تدارك شود . مثلًا زوجى است كه داراى 3 زوجه مىباشد ، پس هر چند فرضا ، يكى از اين سه زوجه ، سبب ظلم به زوجه ديگر شده است و الان زوج او را طلاق داده و حتى زوجه جديده به جاى او اختيار نموده است ، ولى خود زوج ، يك شب را به عنوان ليله و وقت مخصوص خود ، داشته است ( زيرا سه زوجه بيشتر ندارد ) پس مىتواند قضاء و تدارك را از وقت و ليله مخصوص خود انجام دهد . لذا مىگوييم اين شرط مذكور در جواهر و مسالك صحيح نمىباشد و مسامحهاى است .
2 - اگر فرض نماييم كه زوج داراى چهار زوجه است و اكنون نيز مظلوم بهن در حباله نكاح زوج هست ( او را طلاق نداده و يا فوت ننموده و . . . ) ولى گاهى ظلم به وسيله هيچ كدام از زوجههاى ديگر نبوده و خود زوج ، ظلم به اين مظلومه نموده كه در اين صورت چون زوج ، هيچ ليلى مخصوص به خود ندارد و همه شبها مربوط به زوجههاى چهارگانه اوست ، قاعده اقتضا مىكند كه ديگر قضا قابل تصوير نباشد . البته در بعضى از صور ، امكان قضا وجود دارد مثلًا يكى از زنهاى خود را طلاق دهد يا فوت نمايد يا عقدش منفسخ گردد كه در اين صور ، چون وقت زوج آزاد مىشود ، امكان قضا متصور است يا اينكه به وسيله مصالحه يا التماس ، ليله زوجهاى ديگر را جهت قضاء حق القسم فوت شده مظلومه آزاد نمايد . حال
كتاب النكاح ( فارسى ) — صفحة 7665
مساهمون: السيد موسى الشبيري الزنجاني
ص٧٦٦٥