مىگوييم شايد مراد مرحوم محقق نيز همين باشد ولى عبارت مقدارى قاصر است .
البته نكتهاى كه مرحوم صاحب جواهر نيز با اشاره از آن رد شده است اين است كه مسئله قضاء و تدارك مافات دائرمدار جواز يا عدم جواز نزد ضره بودن در تمامى شب نيست . در موارد ديگر هم ضمان دائرمدار تكليف نيست . مثلًا اگر كسى ، ملك ديگرى را عن عذر تلف كرد ولو گناهى نكرده ، ولى بايد تدارك كند . در اينجا هم ، فوت حق زوجة ، مستند به زوج است و بايد زوج تدارك كند ؛ لذا مىگوييم - چنانچه صاحب جواهر نيز اين را اقوى مىداند « 1 » - اگر نزد صاحب الليله نبودن به مقدار متعارف باشد ، قضاء و تدارك ندارد ولى اگر بيش از مقدار متعارف ، همه شب را زوج حتى با عذر ، نزد ضره ( و يا غيره ضره ) بود بايد تدارك نمايد .
ب : اگر تمامى شب را نزد ضره ماند آيا اين شب از حق القسم ضره محسوب مىشود يا نه ؟
بعضى به تفصيل قائل شدهاند كه اگر زوج به واسطه عذرى نزد ضره رفته ( مثلًا ضره ، بيمار بوده است ) آن شب براى ضره محسوب نمىشود ، ولى اگر لالعذر بوده است مثل آن است كه حق القسم ضره را جلو انداخته باشد پس بايد نسبت به زوجه ديگر قضا شود و شب ضره به اين زوجه اختصاص يابد .
ولى به نظر مىرسد كه تفصيل صحيح نيست ؛ زيرا همچنان كه قبلًا نيز گفتيم ، تدارك و تقاص ، دائرمدار جواز و عدم جواز نيست و در هر دو صورت بايد تدارك و قضا مىشود .
ج : صاحب شرايع فرمود : اگر زوج در ضمن عيادت ضره ، مواقعه نمود ، تدارك مواقعه در حق زوجه ديگر لازم نيست ، زيرا مواقعه داخل در حق القسم زوجه
هامش
( 1 ) - همان ، ص 193