كار كند و چند ماه بايد شب كار كند ، قهرا صاحبة الليلة مطابق با هر كدام كه شد ، طبق آن بايد عمل كند ، عدالت هم آن را اقتضا مىكند ، قضا هم ندارد . و نمىتوان اين طور مشاغل را مثل مسافرت دانست كه قسم ساقط است ، مسافرت منصوص است ، ولى در اينها چنين چيزى نيست ، و عشرت بالمعروف هم اقتضا مىكند كه همين روزها اختصاصات آنها باشد .
حق القسم در امة و كتابية ؛
گفتهاند كتابيه حكم اماء را دارد ، در روايات آمده كه اگر امه با حره جمع شد ، دو قسمت سهم حره و يك قسمت سهم امه است ، البته مسأله از نظر روايات روشن است و اشكالى نيست و بعضى از رواياتش را قبلا خواندهايم و گفتيم كه مستفيض است .
و از آنجا كه كتابيه ، حره است و أمه نيست ، مسأله محل ابتلاء است . و گفتهاند اگر كتابيه با حره جمع شد ، حق القسمش مثل أمه ديگران است كه زن شخص قرار گرفته باشد و نصف حره است ، و يا گفتهاند كه نصف حره است . تصور اينكه زن كتابيه باشد ، به صورت انقطاعى ممكن است ولى در انقطاع حق القسمى نيست .
به صورت ازدواج دائم ، ما ازدواج با كتابيه را جايز دانستيم ، و اما اشخاصى كه دائما جايز نمىدانند ، تصورشان اين است كه ابتداءاً جايز نيست ، ولى بقاءاً اشكالى ندارد ، يعنى اگر قبل از اسلام مرد با هم ازدواج كرده بودند ، و بعد زوج مسلمان شد ، آن زن كتابيه جدا نمىشود ، حال اگر يك زن مسلمان هم بگيرد بخواهد حق القسم را رعايت كند ، گفتهاند كه حق القسم كتابيه نصف حق القسم مسلمان آزاد است .
بررسى اقوال و ادله ؛
دليل اول : مرحوم شيخ در خلاف دعواى اجماع كرده « 1 » . در كتابهاى ديگر
هامش
( 1 ) - الخلاف ، موسسة النشر الاسلامى ، ج 4 ، ص 411