. . . را تعطيل كند ، يا بايد از زنش اجازه بگيرد . متعارفاً از اين استعمالات چنين فهميده مىشود كه مقصود آن است كه براى خواب و استراحت آنجا باشد . اين نكته را معمول آقايان قبول دارند ؛ چه قائلين به حق ابتدايى و چه قائلين به حق مشروط به شروع . و گفته شد كه مرحوم صاحب جواهر بر اين اساس كه سيره بر استثناء جارى شده ، به قائلين حق ابتدايى ، اشكال كرده كه اين سيره با اين مبنا ناسازگار است ، و مدعى است كه قائلين به حق مشروط مىگويند مىشود اينها را استثناء كنيم ، ولى كسانى كه مىگويند ليله حق زن است ، بايد جوابى به اين اشكال بدهند ؟ در اينجا به مرحوم صاحب جواهر جواب داديم كه قائلين به حق مطلق هم مىگويند كه متعارفاً استثناء است و سيره هم دليل بر استثناء است ، چه ما قائل بشويم كه با شروع است و چه قائل بشويم كه ابتدائى است ، اينها را مستثنا مىدانيم .
بررسى سندى روايات : گفته شد كه صاحب رياض و صاحب جواهر روايات يوم و يومان در باب حره و امه را ضعيف مىدانند ، براى بررسى اين مدعا بررسى روايات لازم است ؛
1 - حسين بن سعيد عن محمد بن الفضيل عن أبى الحسن عليه السلام قال : . . . « فإذا تزوجها فالقسم للحرة يومان و للأمة يوم » « 1 » . محمد بن فضيل محل بحث است ، و ما قبلًا در اين مورد بحث كردهايم كه آيا محمد بن فضيل با محمد بن قاسم بن فضيل كه توثيق شده است ، يكى هست يا نيست ؟ بعضى يكى ، و بعضى دو نفر مىدانند ، ما يكى نمىدانيم ولى در عين حال هيچگونه مناقشه و تضعيفى در هيچيك از اين كتابهايى كه روايات را مىخواهند نقل كنند ، نيست ، او جزء مشايخ ابو الصباح كنانى است و عمده رواياتش از محمد بن فضيل است ، اجلاء از او روايت كردهاند ، و ما او را اشكال نمىكنيم .
هامش
( 1 ) - وسائل الشيعه ، ابواب ما يحرم بالمصاهره ، باب 46 ، ح 4