توضيح روشن مىشود كه نحوه اختصاص شب و روز به زن با هم متفاوت است ولى با اين حال هم يوم به زن اضافه شده و هم ليل . و اشكالى هم ندارد كه اضافه با دو اعتبار باشد . نمونه اين كار در آيات شريفه موجود است ؛ زيرا يك بار فرموده « مثنى و ثلاث و رباع و إن خفتم ألا تعدلوا فواحدة « 1 » » كه امكان عدالت را تصوير كرده و تعدد زوجات را جايز دانسته و در جاى ديگر فرموده كه « لن تستطيعوا أن تعدلوا « 2 » » و امكان عدالت را نفى كرده است ، تنافى ظاهرى اين آيات باعث شد كه زنديقى به امام صادق عليه السلام اشكال كند و حضرت در جواب فرمودند در آيه اول عدالت حقوقى و عدالت در رفتار است مثل كسوه و نفقه و . . . ولى عدالت در آيه دوم عدالت در محبت و عدالت قلبى است كه در اختيار فرد نيست « 3 » ، در واقع نفى و اثبات به دو اعتبار است . و نيز راجع به ارقام و اعداد همين تعدد اعتبار گاهى جارى مىشود . در روايات هست كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله بيست مرتبه حج بجا آوردند ، در يكى از اينها هست كه ده مرتبه حج بجا آوردند ، اين دو عدد با هم جمع عرفى ندارد ، ولى مرحوم فيض تفسير كرده ، مىگويد ذات محمد بن عبد الله صلى الله عليه و آله بيست مرتبه بجا آورده ، ولى با عنوان رسول الله دَه مرتبه بجا آوردهاند ، بالاعتبارين متفاوت مىشود كه ذات را موضوع قرار دهيم يا با وصف رسالت موضوع قرار دهيم ، اين يك جمع عرفى متعارف است . در بحث ما هم ممكن است اضافه يوم به زن به اعتبار يك نوع اختصاص و اضافه شب به او به اعتبار نوعى ديگرى از اختصاص باشد . و اين جمع عرفى نيز هست . به نظر مىرسد اين جمع اظهر از ساير جمعها باشد و فقه جديدى هم از آن ايجاد نمىشود ، و معلوم هم نيست كه شهرت قدمايى بر خلافش باشد . لذا مىتوانيم اگر نه به صورت فتوا لااقل به صورت احتياط وجوبى بگوييم كه در روزى كه شب آن مختص به زن است بدون
هامش
( 1 ) - سوره نساء / 3
( 2 ) - سوره نساء / 129
( 3 ) - وسائل الشيعة ، ابواب القسم ، باب 7 ، ح 1 . اين حديث به صورت مفصلتر در كافى ، ج 5 ، ص 362 ، باب فيما احله اللهعزوجل ن النساء ، ح 1 ، نقل شده است