مورد سكونتش است ولى ما تعبير را روى مجموع ببريم و بگوييم اين مجموعه براى زن است يعنى از نظر خوابگاهش ، كه قهراً منافات ندارد كه نصف ديگرى كه مربوط به خوابگاهش نيست ، آزاد باشد ، مثل مسح و غسل كه يك مفهومى است كه به مقدار مختصر هم تحقق پيدا مىكند و لو متعلقش وسيع باشد ، خوابگاه ولو از يك قسمتش استفاده مىكند ولى ما اختصاص بدهيم و بگوييم خوابگاه اختصاص به زيد دارد ، اين منافات ندارد كه در قسمت غير مربوط به خوابگاهش ديگرى هم حق داشته باشد . اين رواياتى كه ليله گفته يعنى براى سكن ليله گفته است ، و رواياتى كه يوم ( به معناى مجموع ) گفته ، يعنى يوم از جهت خوابگاه براى او شده است ، قهراً به نصف اولش مىخورد ، و نصف ديگرش ممكن است آزاد باشد . البته اين هم شايد يك نحو تجوز باشد ، ولى تجوزى نيست كه استيحاش داشته باشد .
وجه چهارم : وجه ديگرى كه مىتوانيم بر اساس توضيحات مذكور در جواب اشكال فوق و نيز اشباه و نظائر اين موارد بگوييم ، اين است كه مثلًا اگر گفته شود :
زيد را به منزل دعوت كن ، و زيد هم متعلقينى داشته باشد ، در اين موارد متكلم كلمه زيد را در مجموع زيد و پسر زيد استعمال نكرده است ، بلكه زيد به همان معناى زيد است ، ولى به خاطر اينكه حذف ما يُعلَم جائز است ، چيزهائى كه معلوم است ذكر نمىشود و به وضوحش واگذار مىشود ، قرائن كفايت مىكند كه آن شىء معلوم را حذف كنند ، اينها مجاز در حذف است و مجاز در كلمه نيست .
مثلًا گاهى بالملازمه متعارف عرفى شب تنها تا اذان صبح نيست ، و يك مقدارى بايد از روز ديگر هم دنبالش باشد تا عرفاً شب صدق كند ، حال اگر دليل ديگرى گفت كه تا يك ساعت ديگر باشد ، تنافى با حكمى كه روى شب رفته نخواهد داشت و ابائى از آن نيست ، چنان كه در باب وطن و جاهاى ديگر گاهى بعضى چيزها را به عنوان توابع وطن تعبير مىكنند . پس در اين موارد ممكن است لفظ در معناى خودش استعمال شده باشد ولى حكم روى آن مفهوم و توابعش مىرود ، با
كتاب النكاح ( فارسى ) — صفحة 7576
مساهمون: السيد موسى الشبيري الزنجاني
ص٧٥٧٦