مرحوم علامه هم دارد ، مراد اين است كه كسى كه معاشش روز است ، شب را براى زن بايد بگذارد ، اما حالا اگر عكس باشد كه اصلًا معاش و كارش شبانه است ، اين حق القسمش روز مىشود ، و اينكه شب را حق القسم قرار دادهاند براى متعارف و معمول اشخاص است كه حق تعالى روز را براى معاش ، و شب را براى استراحت قرار داده است ، و استثناءاً براى بعضى روز خواهد بود . ظواهر اين ادله اين فروض را نمىگيرد تا بگوييم براى افرادِ شبكار هم بايد حق القسم شبانه باشد .
بررسى اقوال : مرحوم علامه مسأله را كه عنوان مىكند ، مىفرمايد مشهور اختصاص به شب مىدانند ، ولى مرحوم ابن جنيد گفته صبحش را هم بايد باشد ، ديگر مخالفى در مسأله ذكر نكرده است « 1 » ، آقايان ديگر معمولا دو مخالف ذكر مىكنند ، يكى مرحوم ابن جنيد و يكى هم مرحوم شيخ طوسى در مبسوط ، مخالف ديگرى هم در مسأله ذكر نكردهاند .
ولى با مراجعه مشخص مىشود بر خلاف فرمايش علامه ، اين مطلب مشهور نيست ، و مخالف هم مختص به مرحوم شيخ و مرحوم ابن جنيد نيست و عدهاى در مسأله مخالفاند و در حق القسم روز را هم تابع شب مىدانند ، لذا دعواى شهرت يك قدرى مشكل است . از طرف ديگر در بين علماى قبل از علامه ، كسانى كه به صراحت مضاجعت را مختص به شب مىدانند ، يكى مرحوم قطب الدين كيدرى در اصباح است كه مىفرمايد : « يتعلق القسمة بالليل دون النهار » ، و ديگرى هم مرحوم محقق در شرايع . و به جز اين دو نفر ما كس ديگرى را پيدا نكرديم ، مگر اينكه ظواهر تعبيراتى مثل « بات عندها » كه اسم روز را نياوردهاند ، قائل به اختصاص به شب بدانيم ، كه اگر آنها را هم به اين دو نفر ضميمه كنيم باز هم
هامش
( 1 ) - العلامة الحلى ، مختلف الشيعه ، موسسة النشر الاسلامى ، ج 7 ، ص 317