تعبير مضاجعت را دارند ؛ از جمله مرحوم محقق در شرائع و نافع ، و مرحوم علامه در پنج كتاب قواعد ، تحرير ، ارشاد ، تلخيص و تبصره ، كه در بعضى از كتب در اصل مسأله ، و در بعضى ديگر در فروع مسأله اين تعبير را دارد ، و معلوم مىشود مضاجعت لازم است . بعد از ايشان ، شهيد اول در لمعه ، مرحوم فاضل مقداد در تنقيح ، مرحوم محمد بن شجاع قطان در معالم ، مرحوم صاحب مدارك در نهاية المرام ، مرحوم سبزوارى در كفايه ، مرحوم فيض در مفاتيح ، و صاحب رياض در رياض هم اين تعبير را دارند . اينها همه بعد از محققاند و قبل از آن اصلا اين كلمه نبوده است . منتها از دو سه كتاب استشمام يك مطلبى مىشود و آن اين است كه در كافى مرحوم ابو الصلاح ، مهذب مرحوم ابن براج ، و غنيه گفتهاند وقتى كه زن نشوز پيدا كرد ، اول موعظه است ، موعظه تأثير نكرد هجران مضاجع است ، آن تأثير نكرد مسأله ضرب است ، و اينها در طول هم هستند ، اين تعبيرات و اين كه طولى فتوا دادهاند ، ظهور پيدا مىكند كه اينها خواستهاند از آيه شريفه
« وَ اهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضاجِعِ »
، حق القسم و لزوم مضاجعت را استفاده كنند . اين ظهور در كلام غنيه آشكارتر است كه اصلا به آيه استدلال كرده است . البته ما در دلالتش اشكال مىكرديم . پس اينها كأنه حق المضاجعه را براى زن قائل شدهاند ، چون آيه را آوردهاند . البته اين هم صريح نيست ، براى اينكه از تعبيرات آنها استفاده نمىشود كه بخواهند مضاجعتى را بگويند كه شرعا معتبر است و چهار شب يك شب است . خلاصه ، اين مضاجعتى كه از چهار شب يك شب است ، اولين كسى كه ذكر كرده مرحوم محقق است .
تعيين محدوده زمانى مضاجعت ؛
بحث اين است كه زمان مضاجعت شب است يا شبانه روز است ، البته وقتى شب گفته مىشود ، چنان كه مرحوم علامه در بعضى از كتابها دارد « 1 » و شايد غير
هامش
( 1 ) - به عنوان نمونه در تحرير الاحكام ، موسسه امام صادق عليه السلام ، ج 3 ، ص 570