مختلف يك قدرى ناقص است . رياض روايت را صحيح مىداند ، به خاطر اين كه حسن محبوب كه از اصحاب اجماع است ، در سند قرار دارد و مشكل كرخى را حل مىكند . به نظر ما اين نكته مصحح روايت نيست . هر چند درباره ابراهيم كرخى تصريح به وثاقت نشده است ، ولى ما او را ثقه مىدانيم ، چرا كه سه نفر از اصحاب اجماع از او نقل حديث كردهاند ، ابن ابى عمير و حسن بن محبوب كثيراً از او روايت دارند ، صفوان بن يحيى هم كه او هم جزء سه نفرى است كه مرحوم شيخ ذكر كرده كه ابن ابى عمير و صفوان و بزنطى « لا يروون و لا يرسلون الا عن ثقه » ، يك جاى كافى و دو جاى كمال الدين صدوق از او روايت دارد . البته در جامع الاحاديث همه آن موارد ذكر نشده . خلاصه ، جايى در تهذيب ، استبصار ، فقيه ، و كتب رجالى قدماء در روايات او مناقشهاى نشده است ، مورد اعتماد فقهاء است و ما هم او را صحيح مىدانيم .
منظور از مضاجعت
صاحب جواهر مضاجعت را اين گونه تفسير مىكند « بأن ينام قريباً منها على النحو المعتاد معطياً لها وجهه كذلك فى جملة من الليل بحيث يعد معاشراً بالمعروف لا هاجراً و ان لم يتلاصق الجسمان » « 1 » . و بعد از اين تفسير مىفرمايد « بلا خلاف أجده فى شىء من ذلك بل ظاهرهم المفروغية من ذلك » ظاهر اين تعبير آن است كه با همان شكلى كه ذكر كرده ، اجماعى است ، و بعد با اشاره به مطلب كشف اللثام مىگويد اين تفسير از مضاجعت را در نصوص نيافته است . تا زمان مرحوم علامه كه بررسى كرديم ، يك نفر را هم نديديم كه چنين تفسيرى كرده باشد ، معمول كتب همين تعبير « يبيت عندها » و بيتوته در شب است ، و در سه كتاب هم كلمه مضاجعت تعبير شده است ؛ مرحوم محقق در شرائع و نافع ، مرحوم علامه در تبصرة ، و در جاهاى ديگر حتى مرحوم علامه هم اصلًا كلمه مضاجعت تعبير نكرده است ، با اين حال معلوم نيست صاحب جواهر چطور اين تفسير از مضاجعت را مفروغ عنه مىداند . البته ايشان معتقد است ، متعارف از پيش زن بودن همين تفسير ايشان است .
اشكال : لازمه سخن ايشان اين است كه اگر شخص بر روى كمر بخوابد « الكون عندها » صدق نمىكند و حتماً بايد روبرو باشد ، و نيز اگر بر روى دو رختخواب
هامش
( 1 ) - جواهر الكلام ، ج 31 ، ص 161