مقايسه دو فتواى محقق حلى قدس سرّه در مقام
بحث ديگرى كه در جلسه گذشته به اختصار گذشت و در جواهر هم به آن اشاره كرده است اين است كه مرحوم محقق در شرايع در مسأله اينكه زنها و شوهر همه مردهاند مىفرمايد : « الوجه استعمال القرعة « 1 » » ، ولى در جايى كه فقط شوهر مرده است و زنها بايد عده نگه دارند « 2 » قرعه را مطرح نمىكند . اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه وقتى القرعة لكل أمر مشكل و در آن مسأله ، زنهايى كه اسمشان از قرعه خارج نشده محقق فرموده ارث نمىبرند و به وارثشان چيزى داده نمىشود . چرا در اينجا نسبت به مسأله عدّه حكم به احتياط كرده و در مسأله ارث حكم به قرعه كرده است ، وجه اين تفكيك چيست ؟
در جواهر به وجه تفكيك اشاره كرده و در ذهن من هم آمد و نمىدانستم كه در جواهر هم هست و آن اينكه مقتضاى ادله اين است كه القرعة لكل أمر مشكل لا لكل أمر مشتبه ، جايى كه به جز قرعه راه حلى وجود ندارد شارع و عقلا قرعه را جعل مىكنند ، ولى جايى كه مثلًا امكان احتياط يا تخيير باشد و در اجراى اصول ديگر غير از قرعه محظورى نباشد در آن موارد جا براى جريان قرعه نيست . در مسألهاى كه همه زنها مردهاند موضوع براى عده نگه داشتن وجود ندارد . آنجا فقط مسأله ارث مطرح است و گفتهاند كه مشكل با قرعه حل مىشود . حالا اين مطلب درست است يا نه بحث ديگرى است ، اما در مقام غير از ارث مسأله عده هم مطرح است چون زنها زندهاند . در اينجا چه مانعى دارد كه فقط براى ارث قرعه بزنند چون مشكل در ناحيه ارث است اما در مورد عده نيازى به قرعه نيست ، بلكه احتياط بايد بكنند چون امكان احتياط هست . يا آنكه براى اينكه ببينيم كدام يك همسر متوفى هستند قرعه بزنيم تا نسبت به بعضى از آثار مثل ارث مسأله روشن شود نه اينكه قرعه براى همه آثار زده شود . به هر حال چه قرعه براى خصوص ارث زده شود يا
هامش
( 1 ) - جواهر الكلام 30 / 84 .
( 2 ) - جواهر الكلام 30 / 86 .