كه مستفاد از منطوق روايت است اين است كه كمتر از يك شبانه روز يا پانزده رضعه موجب نشر حرمت نمىشود و ليكن دلالت حديث بر عقد ايجابى قضيه يعنى اينكه يك شبانه روز يا پانزده رضعه موجب نشر حرمت مىشود مبتنى بر مفهوم وصف است زيرا اگر چه تعبير « يوم و ليلة او خمس عشره رضعه » عدد است و عدد داراى مفهوم مىباشد ولى آنچه در موثقه زياد آمده عبارت « اقل من . . . » مىباشد و اين وصف است و استفاده عقد ايجابى مبتنى بر مفهوم داشتن وصف است در حالى كه اعتبار مفهوم وصف نزد محققين محل مناقشه است . لذا از اين ناحيه نمىتوان به حديث فوق استدلال نمود .
1 ) پاسخ استاد مد ظله از اشكال مرحوم نراقى
به نظر مىرسد استفاده مفهوم از موثقه زياد بسيار عرفى است و اشكال صاحب مستند هم وارد نيست . براى توضيح مطلب ابتدا مقدمهاى را ذكر مىكنيم : استفاده مفهوم از وصف به طور عمومى و همه جائى نيست يعنى به مقتضاى موارد مختلفى كه وصف در آنها واقع شده است مفهوم داشتن يا نداشتن وصف نيز متعدد است . به عنوان مثال اگر كسى گفت : « از غير عادل نمىتوان تقليد كرد » از اين جمله نمىتوان مفهوم گرفت و به طور مطلق حكم به جواز تقليد عادل نمود ، زيرا گوينده اين سخن در مقام ذكر تمام شرائط معتبر در باب تقليد نيست ، يعنى وى نمىخواهد بگويد تنها چيزى كه مانع از جواز تقليد است فسق و عدم عدالت است ولى اگر در انسانى عدالت وجود داشت هيچ شرط ديگرى مثل اجتهاد ، ذكوريت ، طهارت مولد و . . .
معتبر نيست . اما اگر در جائى احراز كرديم كه متكلم در مقام بيان و ذكر تمامى شروط معتبر مىباشد مثل اينكه چندين وصف را ذكر نمائيد . مثلًا بگويد : « از غير عادل و مجتهد و مرد و حرّ و طاهر المولد و . . . نمىتوان تقليد كرد » عرفا استفاده مىشود كه چون او در مقام بيان است و چندين شرط ( وصف ) را ذكر كرده است پس اگر در شخصى تنها همه اين امور وجود داشت ، داشتن شرط ديگرى معتبر نيست يعنى اگر