مفروض اين است كه هر دوى اينها نادر است اما نمىتوانيم بگويم كه هر دو بيّنه مرتكب تعمّد كذب يا اشتباه شدهاند . زيرا اين امر بسيار نادر و بعيد است . بلكه اجمالًا مىتوانيم بگوييم كه يكى از دو بيّنه لا على التعيين اشتباه است و بيّنهء ديگر لا على التعيين صحيح است . بنابراين حجت اجمالى پيدا مىشود كه يكى از اين دو بيّنه مطابق با واقع است و آن بيّنهاى كه حجت فى البين است نفى ثالث مىكند . اين مطلب مبناى مرحوم آخوند است « 1 » و ما اين مبناى حجت اجمالى را قائل هستيم از اينرو در مقام حكم مىكنيم كه اجمالًا يكى از اين دو خواهر ، زوجهء اين مرد است يا يكى از اين مادر و دختر ، زوجهء اين مرد است و آثار حجت اجمالى يعنى زوجيت يكى از اين زنها بار مىشود . در باب شهادت به اعلميت نيز اگر دو بينه متعارض شد نفى ثالث مىشود و مراعات احتياط يا تخيير بين اين دو نفر مورد تعارض بايد بشود . به هر حال مرحوم سيد و آقايان محشين اينجا چيزى ذكر نكردهاند . من فرصت نشد كلمات شرّاح عروه را ببينم كه آيا به مرحوم سيد از اين جهت اشكالى كردهاند يا نه ؟ ادامه بحث را به جلسه بعد موكول مىكنيم .
« * و السلام * »
هامش
( 1 ) كفاية الاصول / 439 طبع آل البيت عليهم السلام .
كفاية الاصول 2 / 385 - 382 طبعة المشكينى .
مصباح الاصول 3 / 367 .