2 ) نقد صاحب حدائق نسبت به كلام محقق كركى و شهيد ثانى :
صاحب حدائق به دليل اينكه جامع المقاصد را در دست نداشته مطالب جامع المقاصد را از روى مسالك نقل مىكند و به نقل كلام محقق كركى كه شهيد ثانى در مسالك نيز آن را پذيرفته ، مىپردازد و سپس آن را مورد اشكال قرار مىدهد به اينكه از جريان چنين ثمرهاى دور لازم مىآيد زيرا قانون مدعى و منكر هنگامى جارى مىشود كه ثمرهء تضمين ثابت باشد در حالى كه خود تضمين به وسيله خود اين قانون اثبات و سپس اسقاط مىشود .
3 ) توجيه استاد دام ظله براى كلام محقق كركى و شهيد ثانى بر مبناى شيخ انصارى رحمه الله در مسأله خروج از محل ابتلاء :
مرحوم شيخ انصارى در مسأله خروج از محل ابتلاء مطلبى دارند كه شبيه آن را مىتوان در اينجا مطرح نمود و مسأله دور را بر طرف ساخت . مرحوم شيخ انصارى مىفرمايد كه اگر در چيزى شك كرديم كه آيا از محل ابتلاء خارج هست يا نيست ، از طريق عمومات اباحه مثل كل شىء لك حلال و يا قانون جعل احكام تكليفيه الزامى ، مىتوان كشف نمود كه مورد مشكوك داخل در محل ابتلاء است ، در اينجا نيز مىتوان گفت كه اگر مواردى كه اثر ندارد به نحو تخصص باشد يعنى به خاطر اينكه موضوع اخذ شده در لسان دليل ، موجود نيست آن اثر بار نمىشود در اين هنگام اگر در حصول موضوع در موردى شك كنيم و بخواهيم به وسيله خود كبراى قضيه ، اثبات صغرى نماييم دور لازم مىآيد « 1 » اما در ما نحن فيه اينطور نيست كه وجود مدعى و منكر مشكوك باشند و بخواهيم با قانون مدعى و منكر اين صغرى را ثابت كنيم تا دور لازم آيد ، چون فرض اين است كه موضوع اين قانون كه مدعى و منكر هستند وجود دارند و مورد شك ، خود موضوع نيست بلكه اين است كه آيا
هامش
( 1 ) مثلًا اگر عالم بودن زيد مشكوك باشد و خروج غير عالم از تحت اكرم العلماء بالتخصص باشد با اصالة العموم نمىتوان وجوب اكرام زيد را ثابت نمود .