عنوان « عقد يا معاهده » هم صدق بكند و الّا به آن نكاح يا بيع يا . . . گفته نمىشود .
ان قلت : از آيهء شريفه
« لا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكاحِ حَتَّى يَبْلُغَ الْكِتابُ أَجَلَهُ »
« 1 » و از آيهء شريفهء
« أَوْ يَعْفُوَا الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكاحِ »
« 2 » استفاده مىشود كه در نكاح صدق عقد و تطابق در اعتقاد شرط است .
قلت : در صحت چنين استعمالى كافى است كه بر متعارف نكاحهايى كه اتفاق مىافتد عقد صدق كند .
اشكال مرحوم آقاى بروجردى رحمه الله به صاحب عروة :
مرحوم آقاى بروجردى اينجا حاشيهاى دارند مىفرمايد :
العبارة لا تخلو من اجمال فان تحقق المعاهدة مع انتفاء ما يدل على وحدة المقصود غير متصوّر
ايشان مىفرمايد : اگر معاهدهاى در كار بوده است ، پس قبل از اجراى عقد مقصود خودشان را افهام كردهاند و مقصود آنها در موقع معاهده يكى بوده است و گرنه تحقق معاهده با انتفاء ما يدل على وحدة المقصود غير متصور پس در موقع معاهده توافق بر امر واحد شده است اما در موقع اجراى عقد نيز اجراء العقد مبنياً على المعاهدة يدل على وحدة المقصود فى مقام اجراء العقد أيضاً پس وحدت مقصود در هر دو مقام حاصل است و الّا اگر در مقام معاهده هيچ قرينهاى بر وحدت مقصود نيست پس در حقيقت بر امر واحد قرار و معاهدهاى نشده است نه اينكه معاهده شده است اما دالّ بر وحدت مقصود نداريم .
بررسى فرمايش مرحوم آقاى بروجردى رحمه الله :
به نظر مىرسد كه عبارت سيد اجمال ندارد زيرا درست است كه مفروض اين است كه با هم معاهدهاى كردهاند و سپس با اعتماد به همان معاهده ، عقد را جارى
هامش
( 1 ) بقره / 234 .
( 2 ) بقره / 237 .