باشد ، به هر حال صرف نظر از اين اسناد ، مراد از محمّد بن الفضيل بن يسار در سند توحيد چه كسى است ؟ آيا همين محمّد بن القاسم بن الفضيل بن يسار است يا وى عمويى به نام محمّد ( غير از العلاء بن الفضيل ) داشته است يا در سند تصحيفى رخ نموده است « 1 » ؟ پاسخ روشنى در دست نداريم ، بنابراين ، اختصار در نسب محمّد بن القاسم بن الفضيل بن يسار اگر خارجاً وقوع يافته باشد تنها در همين موارد معدود و نادر است و اين مقدار سبب نمىگردد كه عنوان محمّد بن الفضيل حالت اشتراك يابد و مانع از انصراف اين عنوان به محمّد بن الفضيل ازدى صيرفى كوفى ( كه خود يك راوى مشهور داراى كتاب است ) گردد .
به تعبير ديگر اگر محمّد بن الفضيل مشترك باشد و مراد از آن بتواند همان محمّد بن القاسم بن الفضيل باشد ، على القاعده مىبايست ما موارد چندى را مىيافتيم كه در يك مصدر روايت به نقل از محمّد بن الفضيل و در نقل ديگر به نقل از محمّد بن القاسم بن الفضيل نقل شده بود ، در حالى كه مطلب چنين نيست . تمام رواياتى كه در يك مصدر به عنوان محمّد بن الفضيل آمده در ساير مصادر به همين عنوان وارد شده و رواياتى كه در يك جا به عنوان محمّد بن القاسم بن الفضيل نقل شده در ساير جاها هم به همين شكل وارد شده است ، پس ما شاهدى بر اصل تلخيص در نسب محمّد بن القاسم بن الفضيل به گونهاى كه عنوان محمّد بن الفضيل را عنوان مشترك سازد نيافتيم .
4 - توضيح بيشتر از تنظيمكننده
استاد مد ظله چون در اصل اشتراك عنوان محمّد بن الفضيل اشكال كردند ، نيازى به بحث تفصيلى درباره قرائن تمييز مشتركات كه صاحب جامع الرواة
هامش
( 1 ) - ( توضيح بيشتر ) در سند شواهد التنزيل 2 : 454 / 112 به نقل از تفسير فرات ( 577 / 742 ، و به نقل از فرات در بحار : 24 / 107 / 16 ، ولى اين در دو كتاب سند حديث تا محمّد بن الفضيل بن يسار حذف شده است ) به اسناد خود از محمّد بن حاتم از محمّد بن الفضيل بن يسار قال سالت أبا الحسن عليه السلام ديده مىشود در اين سند نيز عنوان فوق مردد بوده و احتمالات مختلفى درباره آن وجود دارد .