2 ) نقل عبارت قدماء قائلين به اينكه زنا قبل از دخول موجب بطلان عقد مىشود :
* عبارت سيد مرتضى در انتصار : وطئ الاب لزوجة ابنه التى دخل بها أو وطئ الابن لزوجة أبيه و هو حرام لا يحرم تلك المرأة على زوجها « 1 »
نسبت به وطى الاب چنانچه ملاحظه كرديد تصريح دارد كه پسر دخول كرده ولى موجب تحريم نمىشود و رافع عقد نيست ، نسبت به مورد دوم هم به نظر مىرسد گويا همان فرض سابق يعنى فرض دخول را مىخواهد بگويد و اكتفاء به قرينهء سابق كرده است . و به هر حال نسبت به زوجه الابن قيد دخول صريحاً در انتصار آمده است .
* عبارت شيخ در تهذيب « 2 » شيخ روايت هاشم بن المثنى و حنان بن سدير را نقل مىكند سپس در وجه جمع اين دو روايت با روايات ديگرى گويد :
« فالوجه عندي فى هذين الخبرين و ما يجرى مجراهما مما يتضمن معنا هما هو انه اذا كان عند الرجل امرأة و دخل بها ثم فجر بامها او ابنتها لم تحرم عليه فأما اذا فجر بها و هى ليست زوجة له ثم أراد أن يعتد عليها فان ذلك حرام لا يجوز له ذلك « 3 »
صدر كلام شيخ صراحت در دخالت دخول در عدم تحريم است كه نتيجهاش اين است كه اگر دخول نشود موجب حرمت نيست اما عبارت ذيل كه مىفرمايد :
فاما اذا فجر الخ به نظر بدوى با صدر تنافى دارد چون معيار تحريم را عدم دخول قرار نمىدهد بلكه زوجه نبودن و عدم عقد قرار مىدهد ليكن به صراحت صدر بايد تصرف در ذيل شود ، صدر كالنص است كه دخول دخالت دارد زيرا اگر دخول دخالت نداشته باشد ذكر آن لغو مىشود و در حقيقت تعبير اول شيخ جمع بين دو تعبير وارد در دو طائفه از اخبار است در بعضى از روايات دارد كه زناى بعد از
هامش
( 1 ) - الانتصار 267 ذيل م 151 .
( 2 ) - تذكر : در حدائق فى الجمله عبارت شيخ در استبصار را نقل مىكند ولى عبارت تهذيب را نقل نمىكند گويا به عبارت تهذيب برخورد نكرده است .
( 3 ) - التهذيب 7 / 329 و 328 ذيل حديث 1351 .