3 ) تفسير مرحوم آقاى خويى از كلام شيخ رحمه الله :
آقاى خويى ، سخن شيخ و مرحوم آخوند را به معنايى خاص حمل كرده و بر آن اشكال گرفتهاند . ايشان قسم اول در كلام شيخ را « اكرم العلماء فى كل يوم » به عام افرادى حمل كردهاند چون كلمه « افرادى » و « حكم مستقل » در عبارت شيخ آمده است « 1 » و قسم دوم را كه نمىتوان به عام تمسك كرد به عموم مجموعى حمل كردهاند و سپس ايراد گرفتهاند كه در هر دو مىتوان به عام تمسك كرد . اگر فردى در عام افرادى با تخصيص خارج شود و يا در عام مجموعى ، قسمتى از آن با استثناء خارج شود ، در بقيه افراد و اجزاء به عام تمسك مىكنيم زيرا همانطورى كه بقيه افراد داخل در تحت عام هستند بقيه اجزاء نيز داخل در تحت عام مىباشند . به عنوان مثال اگر گفته شود « فلان عمل را از اول طلوع فجر تا غروب انجام دهيد به استثناء وقت ظهر » اين عام مجموعى و واجب ارتباطى است ولى در بقيه وقت استثناء شده ، ما به همين دليل تمسك مىكنيم و در صحت تمسك به عام ، فرقى بين عام مجموعى و افرادى نيست .
4 ) تفسير استاد مد ظله از كلام شيخ رحمه الله :
منظور مرحوم شيخ از دو قسم مذكور ، عام افرادى و مجموعى نيست و اين مطلب از مثالهاى مرحوم شيخ روشن است . شيخ براى قسم دوم به اكرم العلماء دائماً و تواضع للناس ( اگر ما از اين جمله ، استمرار بفهميم ) و
أَوْفُوا بِالْعُقُودِ
مثال مىزنند كه نمىتوان در اينها به عام تمسك كرد در حالى كه اينها از قبيل عام مجموعى و واجب ارتباطى نيستند . معناى اكرم العلماء دائماً اين نيست كه شما در تمام عمر علماء را احترام كنيد و اگر در يك آن به علماء احترام نكرديد مثل اين است كه در تمام عمر به آنها احترام نكردهايد . مثل روزه ، كه نگرفتن روزه در يك آن با
هامش
( 1 ) در تنبيه عاشر از استصحاب رسائل چنين آمده است : ان اخذ فيه عموم الازمان افرادياً بأن اخذ كل زمان موضوعاً مستقلًا لحكم مستقل لينحل العموم الى احكام متعددة بتعدد الزمان كقوله اكرم العلماء كل يوم . . .