قلت و ما المحبور ؟ قال ام مربية او ظئر تستأجر او خادم « 1 » تشترى او ما كان مثل ذلك موقوفاً عليه « 2 » همچنان كه مىبينيد ، هم در صدر روايت « ما كان محبوراً » و هم در ذيل آن « ما كان مثل ذلك » ، « ما » در مورد خود دايه به كار رفته است . بنابراين ، كلمه « ما » را نمىتوان دليل بر اراده افعال گرفت . درباره روايتى كه در آن « ما يحرم » بر بيع منطبق شده نيز پس از اين سخن خواهيم گفت .
حال بايد ديد كه آيا دليل بر اين كه مراد « ما يحرم من النسب » ، ذوات نساء مىباشد نه افعال ، وجود دارد ؟ يا بايد روايت را مجمل دانست ؟ در پاسخ مىگوييم كه دو دليل مىتوان اقامه كرد كه مراد از « ما يحرم » ، ذوات نساء مىباشد .
4 ) استدلال بر ظهور « ما يحرم » در نساء
دليل اول : در آيه قرآن كه محرمات نسبى را متعرض شده ، تحريم را به خود زنان نسبت داده است . حرمت عليكم امهاتكم و . . . و همين طور در ساير ادله ، در غالب موارد متعلق يحرم خود زنان مىباشد نه فعل مربوط به آنها ، همچون نكاح يا وطئ ، بنابراين ، ما يحرم من النسب هم كه ناظر به همين ادله است ، ظهور در تعلق حرمت به خود نساء پيدا مىكند .
هامش
( 1 ) - ( توضيح بيشتر ) كلمه « خادم » اگر به معناى خادم دائمى باشد . در مذكر و مؤنث به لفظ واحد به كار برده مىشود همچون « حائض » كه در مورد زن هم بدون تاء تأنيث به كار مىرود ، ولى اگر خادم به معناى خدمتكار موقت باشد ، در مورد مؤنث بايد با تاء تأنيث آورده شود ، در كتاب العين منسوب به خليل به اين معنا اشاره شده است : الخدم الخدام ، الواحد خادم غلاماً كان او جارية . . . و هذه خادمنا لوجوبه ( أى لدوام خدمته ) ، و هذه خادمتنا غداً ( ج 4 ، ص 235 ) در لسان العرب 12 : 166 آمده : و فى حديث فاطمة و على عليه السلام اسألى اباك خادماً تفيك حرما انت فيه ؛ الخادم واحد الخدم و يقع على الذكر و الاثنى لاجرائه مجرى الاسماء غير الماخوذة من الافعال كحائض و عائق و سپس عبارت كتاب العين را نيز نقل كرده است ( مراجعه به لسان العرب مفيد مىباشد . )
( 2 ) - ( توضيح بيشتر ) در سند اين روايت حرير عن الفضيل بن يسار عن عبد الرحمن بن ابى عبد الله عن ابى عبد الله عليه السلام نقل مىكند ( تهذيب 7 : 324 / 42 ) ، ولى همين روايت با اختلاف اندكى در لفظ از حريز عن فضل بن يسار عن ابى عبد الله عليه السلام هم نقل شده است فقيه 3 : 477 / 4672 معانى الاخبار : 214 / 1 به نظر مىرسد كه در سند اول عبد الرحمن بن ابى عبد الله عطف بر الفضيل بن يسار مىباشد ، حريز فراوان از عبد الرحمن بن ابى عبد الله مستقيماً نقل مىكند ( معجم رجال ) و در برخى اسناد حريز از فضيل و عبد الرحمن بن ابى عبد الله معطوفاً نقل كرده است ( كافى 5 : 279 / 4 و نيز كافى 3 : 153 / 7 ؛ حريز و ( عن ظ ) فضيل و عبد الرحمن بن ابى عبد الله قال قيل لأبي عبد الله عليه السلام ) .