3 ) تقريبى بر استدلال به روايت « يحرم من الرضاع » و نقد آن :
طبق احتمال دوم ، ممكن است كه در بحث مورد نظر ، تقريبى براى استدلال به روايت « يحرم من الرضاع . . . » ذكر كنيم و آن اينكه ، جمع بين الاختين ، حرام است من النسب ، همچنين جمع بين عمه و بنت الاخ و همچنين خاله و بنت الاخت حرام است من النسب ، اگر اين جمع در باب رضاع هم واقع شد ، همان حرمتى كه در باب نسب هست در باب رضاع نيز وجود دارد . و مراد از « ما » در اين مقام ، طبق اين تقريب ، نكاح و تزويج است . بنابراين ، حرمت و يا بطلانى كه در باب نسب هست در باب رضاع نيز هست . و با اين تقريب مىتوان قائل به تعميم شد .
نقد تقريب فوق
به نظر مىرسد كه اين تقريب تمام نيست . زيرا كلمهء « ما » در قرآن كريم در همين باب مسائل نكاح كه به كار رفته ، اطلاق بر ذوق العقول شده و از زنها تعبير به « ما » شده است . مثل
« وَ لا تَنْكِحُوا ما نَكَحَ آباؤُكُمْ مِنَ النِّساءِ . . . »
وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ النِّساءِ إِلَّا ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ
» . . .
وَ أُحِلَّ لَكُمْ ما وَراءَ ذلِكُمْ
. . . « 1 »
فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً
. . .
وَ مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَناتِ الْمُؤْمِناتِ فَمِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ مِنْ فَتَياتِكُمُ الْمُؤْمِناتِ
( نساء / 22 - 25 ) وجه اين تعبير قرآنى چيست ؟ آيا از اين جهت است كه « ما » حقيقت در اعم از ذوى العقول و غير ذوى العقول است ( به معناى شىء ) يا اين تعبير كنايى است ، چون زن و مرد هر يك جزء ديگرى و به منزله لباس براى ديگرى به شمار مىآيند
( هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ )
( البقره / 187 ) به هر حال ، اطلاق « ما » در مورد زنان شايع است . از جمله در روايتى از عبد الرحمن بن ابى عبد الله از امام صادق عليه السلام مىخوانيم « لا يحرم من الرضاع الا ما كان محبوراً قال
هامش
( 1 ) - ( توضيح بيشتر ) با توجه به تقابل اين آيه با آيه« حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهاتُكُمْ وَ بَناتُكُمْ وَ. . . كه پيش از آن ذكر شده و در آن حرمت به خود زنان نسبت داده شده ، حليت را نيز بايد به خود زنان متعلق بدانيم در مورد تعلق حليت و حرمت به ذوات پيشتر توضيح داديم كه اين دو واژه در اصل لغت به معناى احكام تكليفى نيستند كه حتماً بايد به افعال تعلق گيرند .