مصداقيت افراد عام يا مطلق بايد عرفى باشد لذا افرادى را كه فقط از نظر علمى و فرضى مىتوان مصداق عام يا مطلق دانست ، ولى عرف آن را مصداق نمىداند ، و اگر متكلّمى كه در مقام بيان است آن فرد را خارج بداند بر او لازم نمىداند استثناء كند ، اصلًا عموم يا اطلاق لفظ شامل چنين مصاديقى نيست .
مرحوم آقاى خويى در بعضى موارد ، بدون توجه به اين نكته ، تمسك به مطلقاتى مىكنند كه به نظر ما اصلًا عرفاً شامل آن افراد نيست مثلًا در مسألهء نجاست خون ، دليل عام يا مطلقى نيست تا بتوان در مورد هر خونى و لو خونهايى كه نجاست آن بخصوصه در روايات ذكر نشده ، مانند خون زردهء تخم مرغ ، به آن تمسك كرد . « 1 »
مرحوم آقاى خويى از موثقهء عمار ساباطى اطلاقگيرى و تمسك به آن را بلامانع مىدانند . روايت چنين است :
عن عمار الساباطى عن أبي عبد الله « عليه السلام » سل عما تشرب منه الحمامة فقال : كل ما اكل لحمه فتوضأ من سؤره و اشرب و عن ماء شرب منه باز او صقر اوْ عقاب ، فقال : كل شىء من الطير يتوضأ مما يشرب منه الا أن ترى فى منقاره دماً فان رايت فى منقاره دماً فلا توضأ منه و لا تشرب « 2 »
مىفرمايند : اطلاق « فان رايت فى منقاره دماً » شامل خون زردهء تخم مرغ نيز مىگردد . در حالى كه فرض اينكه پرندهاى وحشى كه نوعاً از انسان فاصله مىگيرد ، نوك خود را به تخم مرغى بزند و آن را به خون داخل آن كه فوراً مستهلك مىشود آلوده كند و سپس موقع آب خوردن ، ديگران آن را ببينند ، بسيار نادر و عجيب است و اگر ثبوتاً چنين خونى پاك باشد ، اصلًا عرف بر متكلم لازم نمىبينيد كه آن را استثناء كند . لذا در اين گونه موارد ، استثناء نكردن از مطالب را نمىتوان دليل بر
هامش
( 1 ) - استاد مد ظله در بحث نجاست دم مىفرمودند چون نجاست خون ( البته خون حيوانى كه خون جهنده دارد ) در ميان مسلمين مورد اتفاق بوده ، از اجماع عامه با توجه به حاشيهاى بودن فقه شيعه بر فقه عامه و با دليل تقرير امام عليه السلام ، دليل عام يا مطلق نجاست خون استفاده مىشود .
( 2 ) - وسائل ابواب الاسئار باب 4 ج 2