فعل اختيارى دارد ، هم فعل غير اختيارى ، اما تعبير به فاعل مختار در مقابل افراد يا اشيايى است كه اصلًا فعل اختيارى ندارد لذا آقايان در باب اتلاف ، قبول دارند كه اطلاق دارد و شامل فرض عدم اختيار نيز مىشود . « 1 »
بررسى ظهر و « دخل بهن » به صيغه مجهول در تعميم فعل نسبت به موارد غير اختيارى
تمسك ايشان به جمله « دُخِلَ بهن » كه به صيغهء مجهول است نيز تمام نيست ، چون اين روايت در مقام بيان از جهت ديگر است و نسبت به تمام ما اطلاق ندارد ، روايت در مقام بيان اين است كه اگر به زنى دخول شد ، ربيبه او ، چه در حجر باشد يا نباشد حرام است . اما نسبت به اين كه آيا دخول اختيارى باشد يا غير اختيارى باشد يا اعم ؟ ساكت است مثل اينكه ، اگر گفتند : ربا ، بين پدر و پسر حرام نيست . اين جمله راجع به تفصيل اين كه ربا در چه شرايطى حرام و در چه شرايطى حلال است ، ساكت است ، بلكه مفاد اين روايت اين است كه رباى محرم ( كه شرايط حرمت آن همچون مكيل و موزون بودن در جاى خود بيان شده ) در بين پدر و پسر از حرمت مىافتد .
در بحث ما نيز روايت اين مطلب را بيان مىكند كه در مورد وجه مدخوله ، در حرمت ابدى بنت او فرقى بين در حجر بودن يا نبودن نيست ؟ حال آيا زوجه مدخوله به طور مطلق دخترش حرمت ابد دارد ، يا شرط ديگرى در كار است ؟
روايت به آن ناظر نيست .
ج ) توضيحى درباره عبارت سيد در مسئلهء 8 :
1 ) متن عروة :
اذا وطئ أحدهما مملوكة الآخر شبهةً ( پدر يا پسر مملوكهء ديگرى را از روى اشتباه
هامش
( 1 ) - درباره اطلاق صيغه معلوم نسبت به موارد اختيارى و غير اختيارى و فرق آن با صيغه مجهول در جلسه آينده بحث بيشترى كردهاند .