مىكرد مىگوييم : اين گونه مسائل كه نادر الوقوع است از امورى نيست كه اجماع متصل و حجت بر آن قائم شود كه بگوييم خلاف آن لو كان لَبان ، بلكه اگر از مسائل اساسى و غير تفريعى باشد و از اول هم مطرح باشد مىتوان از اسئله رواة و مانند آن كشف اجماع متصل به معصوم كرد ، بنابراين ، حتى با تقرير معصوم هم نمىتوان مسأله را تمام كرد ، زيرا گفتيم كه مسأله از مسائل نادر الوقوع است . « 1 »
ب ) بررسى تتمهء مسئلهء 4 :
سيد در عروه مىفرمايد : لا فرق بين ان يكون فى حال اليقظة و النون اختياراً او جبراً منه او منها .
1 ) كلام مرحوم آقاى خويى :
ممكن است كسى بگويد كه ظاهر دخلتم بهن در آيه شريفه اين است كه دخول اختيارى باشد بنابراين اگر در خواب چنين عملى از فاعل سر بزند حرمت ابد بار نيست . « 2 » سپس مىفرمايد : اين مطلب صحيح نيست زيرا هر چند ظاهر آيه شريفه كه به صيغه معلوم است دخول اختيارى است اما تعبير اسحاق بن عمار دخل بهن به صيغه مجهول است .
عن اسحاق بن عمار عن جعفر عن أبيه ان عليها كان يقول الربائب عليكم حرام من الامهات اللاتى قد دُخِل بِهن هُن فى الحجور و غير الحجور .
و مقتضاى اطلاق دخل بهن عدم فرق بين اين است كه عمل در بيدارى يا خواب از او سر بزند ، عمل اختيارى يا جبرى منه أو منها باشد .
هامش
( 1 ) - بيشتر كلام استاد مد ظله بر مبناى خود ايشان مىباشد كه حجت اجماع را به مناطر تقرير ندانسته ، لذا اتصال اجماع را بر زمان حضور معصوم عليهم السلام شرط مىدانند ، اين شرط در مسائل نادر الوقوع نوعاً احراز نمىگردد ، چون ممكن است اين مسأله اصلًا در آن زمان مطرح نباشد و اگر هم مطرح بوده ، ممكن است اختلاف در بين اصحاب هم در آن وجود داشته باشد ولى به جهت غير مبتلى بودن مسأله اين اختلاف به ما نرسيده باشد ، پس اجماع معتبر در مسأله احراز نمىگردد .
( 2 ) - توجه فرماييد كه بحث در اختيار داشتن فاعل است و در جانب مفعول بحثى نيست كه لازم نيست مختار باشد .