امرأة اگر باشد دو سند دارد : يكى سند كافى و يكى سند شيخ و استشهاد شيخ در استبصار به آيه شريفه نيز دليل بر غلط بودن نسخهء امرأة نيست ، زيرا استدلال شيخ در استبصار تمام است چه نسخه امرأة باشد و چه نسخه امرأته باشد ، زيرا شيخ حكم ربيبه را مىخواهد استفاده كند لذا به آيه استشهاد كرده است و استدلال به نسخهء امرأة نيز از باب استدلال به مطلق است كه يك مصداق آن ربيبه است .
بله ، در هر دو باب تهذيب ، امرأته نمىتواند درست باشد و يقيناً امرأته در هر دو باب نيست ، اما اگر در هر دو باب امرأة باشد استدلال شيخ در هر دو باب تهذيب تمام است .
خلاصه اينكه ، تهذيب نيز اختلاف نسخه دارد و نسخهء بهتر امرأة است ، ليكن كافى اختلاف نسخه هم ندارد و در كافى تنها امرأة نقل شده است .
6 ) بررسى كلام مرحوم آقاى حكيم :
اينكه مرحوم آقاى حكيم فرمودهاند كه لو لا الاجماع كمتر از ختنهگاه نيز كفايت
هامش
برخى از فقهاء اطلاق اين روايت را انكار كردهاند ، گفتهاند كه مس انصراف به ملامسه به يد داشته و ملامسهاى كه لازمه قهرى جماع است خارج از منصرف اليه اين لفظ مىباشد .
استاد مد ظله مىفرمودند كه اگر سؤال از قضيه شخصيهاى باشد كه تحقق يافته است و از حكم آن پرسيده مىشود ، در اين صورت « مسّ » ظهور در مس بدون جماع دارد ( البته نه خصوص مسّ با دست » ، چون اگر مسّ تحقق يافته ، در ضمن جماع باشد ، سائل اين ويژگى را در سؤال درج مىكند و به سؤال از مطلق مسّ اكتفاء نمىكند ، ولى اگر از يك قضيهء فرضى كلى سؤال شود ، آيا امام عليه السلام به طور ابتدايى حكم مس را بيان كند ، اين روايت اطلاق داشته هم مس بدون جماع و هم مسّ در ضمن جماع را شامل مىگردد .
در محل بحث ما نيز اگر سؤال سائل از يك قضيه شخصيه باشد ، استفاده حكم مباشرت با زوجه از كلمه « باشر امرأة » دشوار است ، چون در نظر عرف احتمال مدخليت ويژگى زوجه بودن در حكم مسأله وجود دارد ، لذا اگر اين ويژگى وجود داشته قهراً در سؤال درج مىشد ، لذا عدم درج اين ويژگى كلام را ظاهر در مباشرت با اجنبيه مىسازد و با اين ظهور نيازى به استفصال از مراد نيست تا از ترك آن ، اطلاق فهميده شود .
ولى استاد مد ظله اشاره مىفرمودند كه ظاهر سؤال در اين روايت سؤال كلّى است بنابراين اطلاق آن هم صورت مباشرت با زوجه را شامل مىگردد و هم صورت مباشرت با اجنبية را .
حال اگر ما اين ظهور را در سؤال هم انكار كنيم يا در آن ترديد نماييم ، به هر حال ممكن است شيخ طوسى به اين ظهور باور داشته و به اين جهت روايت را در باب تزويج زوجه « در بحث ربائب » هم آورده باشد ، پس از ذكر شيخ در اين باب نمىتوان نتيجه گرفت كه روايت به لفظ « باشر امرأته » بوده است .